Opinie – BSN in de Zorg Op Bonaire; een gemiste kans

Twee soorten Nederlanders: de feitelijke tweedeling in 2026

Door René Grouls en Rik de Ruiter

Het BSN (Burgerservicenummer) is het unieke persoonsnummer dat in de Nederlandse zorg wordt gebruikt om te zorgen dat de juiste informatie bij de juiste patiënt hoort. Sinds 2007 is bij de Wet Wbsn-z geregeld dat het voor alle zorgverleners in Nederland — van huisarts tot ziekenhuis — verplicht om dit nummer te gebruiken ^[1]. Het BSN is de verplichte sleutel voor eenduidige patiëntidentificatie in de zorg met als doel fouten voorkomen, denk aan het toedienen van verkeerde medicijnen, of het verwisselen van patiëntgegevens.

Hoewel er in Nederland geen studies zijn die precies meten hoeveel fouten het BSN heeft voorkomen, weten we wel dat slechte communicatie tot de meest voorkomende oorzaken van medische fouten behoren. Uit onderzoek van de Patiëntenfederatie blijkt er dagelijks 179 geneesmiddel gerelateerde ziekenhuisopnames zijn, waarvan er 75 vermeden hadden kunnen worden omdat bij een andere zorgverlener relevante medicatiegegevens aanwezig waren ^[2] en toont een onderzoek onder 500 huisartsen in Londen dat incomplete medicatieoverdracht bij opname- en ontslag de grootste oorzaak is van medicatiefouten ^[3].

Inwoners van Bonaire zijn Nederlandse staatsburgers; Bonaire is sinds 10 oktober 2010 een bijzondere gemeente van Nederland. Zij hebben recht op dezelfde bescherming en patiëntveiligheid als iedere andere Nederlander. Deze bescherming ontbreekt echter anno 2026 nog steeds. Het BSN is op Bonaire weliswaar ingevoerd op 11 november 2025, maar hierbij is de toepassing beperkt tot dienstverlening van de overheid ^[4,5]. 19 Jaar na de invoering van het BSN in Europees Nederland en 16 jaar na de staatkundige verandering in 2010 mag het dus nog steeds niet in de zorg gebruikt worden.

Gevolgen

Op Bonaire wordt in de zorg gewerkt met zorginformatiesystemen uit Europees Nederland (CGM, Promedico, Medimo etc.). Als laatste gaat Fundashon Mariadal januari 2027 live met het in Nederland veel gebruikte HiX informatiesysteem. Recepten worden door de huisartsen digitaal naar de apotheken verstuurd via het besloten netwerk E-Zorg. In al deze systemen is het BSN het primaire identificerende gegeven van de patiënt. De medische gegevens van bewoners op Bonaire worden door geïdentificeerd via een sédula-nummer, verstrekt door Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN, een direct onderdeel van het Nederlandse ministerie van VWS) Het sédula-nummer is aantoonbaar niet uniek, het nummer wordt o.a. hergebruikt. Meerdere inwoners kunnen hetzelfde nummer hebben ^[6]. Daarnaast is op zijn laatst sinds het onderzoek van Berenschot in 2012 bekend dat het sédula-nummer de 11=proef niet kan doorstaan en in ICT-systemen niet de plaats van het BSN kan innemen ^[7]. Bij identificatie en digitale communicatie moeten allerlei, aan het BSN inferieure data (geboortedatum, naam etc.), gebruikt worden en is veel handmatige (dus foutgevoelige) controle en overschrijven noodzakelijk. Daarnaast is de zorgaanbieder waarschijnlijk aansprakelijk voor fouten wetend dat het sédula-nummer niet uniek is.

In de gezondheidszorg zijn de gevolgen bijzonder ernstig, het risico op persoonsverwisseling in apotheken en het ziekenhuis etc. is groot. Concrete scenario’s: verkeerde medicatie bij opname, fout gekoppelde laboratoriumuitslag (bijv. Hiv-test), onbekende allergie voor penicilline bij spoedopname, dubbele diagnostiek, gemiste diagnoses etc. Elke dag zonder uniek zorgverificatienummer is een dag met onnodig risico voor patiënten.

Juridische en/of morele verantwoordelijkheid

Artikel 1 van de Grondwet verbiedt discriminatie op welke grond dan ook – expliciet of niet. Woonplaats is een grond waarop onderscheid alleen is gerechtvaardigd als er een objectieve en redelijke rechtvaardiging bestaat die proportioneel is aan het doel. De Nederlandse staat hanteert als verweer drie argumenten: (a) de bijzondere staatkundige positie van Caribisch Nederland, (b) de gefaseerde invoering van wetgeving, en (c) het absorptievermogen van de eilanden ^[8]. Deze argumenten lijken redelijk in de eerste jaren na 2010, maar worden onhoudbaar naarmate de tijd verstrijkt. Vijftien jaar ‘gefaseerde invoering’ zonder concrete eindtermijn is geen beleid; het is uitstel van een basisrecht dat ten koste gaat van de gezondheid en de rechten van Nederlandse burgers op Bonaire.

Artikel 14 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens verbiedt discriminatie van de in het verdrag gegarandeerde rechten. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft herhaaldelijk geoordeeld dat het loutere beroep op administratieve complexiteit of geleidelijke invoering niet voldoende is wanneer de ongelijke behandeling structureel en langdurig van aard is. Artikel 26 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (Gelijkheidsbeginsel en discriminatieverbod) dat rechtstreeks van toepassing is in Caribisch Nederland, bepaalt dat alle personen gelijk zijn voor de wet en zonder discriminatie recht hebben op gelijke bescherming ^[9].

Conclusie

De Nederlandse staat is actief tekortgeschoten op dit dossier. Niet door een bewuste keuze om de eilanden te benadelen, maar door decennialange bestuurlijke traagheid, een gebrek aan politieke urgentie en een neiging om complexe implementatievraagstukken vooruit te schuiven. Dat anno 2025 nog onderzocht moet worden welke wetgeving aangepast moet worden voor dat het BSN op Bonaire in de zorg gebruikt mag worden is hiervan het sprekende voorbeeld. Is dit discriminatie? Juridisch gezien zal de overheid zeggen van niet, maar dit soort ongelijkheid tussen Europees en Caribisch Nederland wordt vaker gesignaleerd ^[10]. Zowel de VN als de Raad van Europa hebben Nederland hier meerdere keren op gewezen. Ethisch en moreel is het in ieder geval niet verdedigbaar.

Wat moet er gebeuren

Er zijn verschillende stappen nodig die parallel gelopen moeten worden

1. Er is politieke daadkracht nodig. Erkenning door van VWS dat het ontbreken van een uniek zorgverificatienummer op Bonaire een grondrechtelijk probleem is, geen louter technisch vraagstuk. Een concreet tijdpad vastleggen voor invoering ^[11].
2. Onderkennen dat het formele wetgevingstraject voor volwaardig BSN-gebruik in de zorg op Bonaire minimaal nog drie tot vier jaar duurt ^[12] EN dat dit onaanvaardbaar is gezien de aantoonbare patiëntveiligheidsrisico’s die elke dag voortbestaan.
3. Spoedwetgeving of een tijdelijke regeling introduceren die zorgaanbieders op Bonaire toestaat het BSN te gebruiken voor patiëntidentificatie — in afwachting van de bredere wetgeving of
4. Onmiddellijk een juridisch houdbare, technisch uitvoerbare tussenoplossing in gang zetten volgens de motie White ^[13,14] die binnen vier tot zes maanden kan worden ingevoerd, nl.: een privacy vriendelijk zorgverificatienummer dat wordt gegenereerd door ZJCN op basis van bestaande verzekerdenadministratie. Dit sluit aan bij de Master Patiënt Index als interim-oplossing gepresenteerd in het rapport “Digitalisering van de zorg op de BES eilanden” ^[15]. Dit is geen nieuw BSN,  het is een technisch veld op Bonaire toepasbaar i.p.v. het BSN, dat persoonsverwisseling in zorgsystemen voorkomt. Dit tot het BSN wettelijk beschikbaar is. Van voortgang naar aanleiding van de motie White van mei 2025 is verder niets vernomen.

N.B.: als het technische ontwerp correct is, geen terugkoppeling naar sédula bij de zorgaanbieder, is het zorgnummer geen persoonsgegeven. Geen formele wet nodig. Een ministeriële regeling volstaat.

Wat als dat niet gebeurt

Niet wachten op de overheid. De zorgaanbieders voeren zelf een gezamenlijk een tijdelijk Zorgverificatienummer in, de beste zelfhulpoplossing. Als alle zorgaanbieders op het eiland deelnemen en één centraal systeem gebruiken, heeft elke patiënt een uniek nummer dat door alle deelnemers wordt herkend. Dat leidt tot een enorme verbetering door/voor: 

• Unieke patiëntidentificatie binnen het eiland — geen verwisseling meer door niet-unieke nummers.
• Gegevensuitwisseling tussen deelnemende zorgaanbieders onderling wordt betrouwbaarder.
• Concreet bewijs dat de zorgketen op Bonaire kán samenwerken — en daarmee politieke druk op Den Haag

Referenties

1. Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz), voorheen Wet gebruik Burgerservicenummer in de zorg (Wbsn-z). In werking getreden 1 juni 2009. Eerste Kamer, kamerstuk 30.380.
2. Patiëntenfederatie Nederland – position paper Knelpunten en behoeften bij de uitwisseling van medische gegevens, oktober 2021. Patientenfederatie.nl.
3. Tudor Car, L., Papachristou, N., Gallagher, J. et al. Identification of priorities for improvement of medication safety in primary care: a PRIORITIZE study. BMC Fam Pract 17, 160 (2016). https://doi.org/10.1186/s12875-016-0552-6
4. Wet invoering BSN en voorzieningen digitale overheid BES (kamerstuk 36639). Aangenomen Tweede Kamer 27 mei 2025; aangenomen Eerste Kamer 30 september 2025
5. Dossier Koninkrijksrelaties – BSN Caribisch Nederland: nog geen toegang tot zorg. 3 april 2025
6. Eindrapport Onderzoek naar nummergebruik in Caribisch Nederland. Eerste Kamer, 17 juni 2024
7. Identiteitsinfrastructuur in Caribisch Nederland en de Caribische landen. Exploratief onderzoek naar mogelijke varianten voor de toekomst. Beerenschot 17 juli 2012. (In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
8. Raad van State, advies inzake Wet invoering BSN en voorzieningen digitale overheid BES. W04.23.00389, gepubliceerd 2024. Raadvanstate.nl.
9. Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, New York, 16-12-1966
10. Raad van State, voorlichting over de bestaande vormgeving tussen Caribisch en Europees Nederland. W04.18.0286/Vo, gepubliceerd 4 oktober 2019.
11. Commissie Digitale Zaken, besluitenlijst procedurevergadering 12 maart 2025: verzoek aanvullende informatie over tijdspad BSN in de zorg op BES-eilanden.
12. Voortgang-digitalisering-van-de-zorg-in-Caribisch-Nederland-2025. Brief van de Staatssecretaris VWS aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal kamerstuk 27529 nr 337 juni 2025
13. Motie White c.s. over juridische grondslag voor verwerking van het BSN door zorginstellingen in Caribisch Nederland. Tweede Kamer, kamerstuk 36639-12, 15 mei 2025.
14. Interne analyse juridisch kader digitalisering zorg BES en BSN. Ministerie van VWS, 26 mei 2025. Tweede Kamer, document 2025D28307
15. Digitalisering van de zorg op de BES eilanden. D&A Medical Group 2024.

Nawoord

Dit artikel is geschreven vanuit de situatie op Bonaire. Ditzelfde geldt echter onverkort voor de twee andere bijzondere gemeenten in de Cariben, nl Saba en Sint Eustatius.

Namens de apothekers van Fundashon Mariadal op Bonaire:

Rene Grouls, ziekenhuisapotheker, klinisch-farmacoloog, adviseur Fundashon Mariadal.

Rik de Ruiter, openbaar apotheker Fundashon Mariadal.