In de zondagse estafette-rubriek ‘Bericht uit…’ belichten columnisten uit de Caribische delen van het Koninkrijk bij toerbeurt de kanten van hun eiland waarvan zij vinden dat die de aandacht van alle koninkrijksburgers verdienen. Vandaag komt het bericht uit Aruba.
De dode hoek
Door Jessica Besselink
Premier Jetten deed wat zijn voorgangers zelden deden. Hij maakte tijd vrij voor een zevendaagse ronde door alle zes de eilanden van het Koninkrijk, niet als afvinkbezoek tussen twee Haagse vergaderingen, maar als bewust kennismakingsbezoek. Op Saba en Sint Eustatius nam hij uitgebreid de tijd voor gesprekken met bewoners, op Bonaire stonden leefbaarheid, onderwijs en bestaanszekerheid op het programma, en op Aruba werd hij ontvangen op het hoogste protocolniveau: wegen omgezet, politie-escorte, motoragenten, vlaggen, het volledige ceremonieel. Dat hij die tijd nam, verdient erkenning.
Want de minister-president van Nederland is krachtens het Statuut ook voorzitter van de Rijksministerraad, het hoogste bestuursorgaan van het Koninkrijk waarin Aruba, Curaçao en Sint Maarten via hun gevolmachtigde ministers meebeslissen. Luisteren naar ons is geen hoffelijkheid, het is een grondwettelijke functie-eis. Dat een premier daar daadwerkelijk invulling aan geeft, en daarbij geen drie jaar wacht zoals een eerdere voorganger Rutte, is sinds onze Status Aparte geen vanzelfsprekendheid geweest.
En toen werd hij door een kwal gestoken. De Caribische Zee, niet onder de indruk van protocol, deelde haar eigen welkomstgroet uit: uitgerekend op Bonaire, uitgerekend tegen de premier die een week eerder hoger beroep had aangekondigd tegen het vonnis waarin de rechter oordeelde dat Nederland te weinig doet om Bonairianen tegen klimaatverandering te beschermen. De foto die volgde vanuit Fundashon Mariadal ging viraal en zorgde op LinkedIn voor discussie: Jetten omringd door zorgpersoneel, met een welgemeend bedankje en de tekst “Een speciaal bezoek op de Dag van de Verpleging.”
Goedbedoeld. Hartelijk zelfs. Maar op een foto die op de Dag van de Verpleging bedoeld was om verpleegkundigen te eren, was Bonaire zelf nauwelijks zichtbaar. Wie op de foto ontbreekt, ontbreekt niet alleen daar. Dat is geen toeval. Sinds 10-10-10 is de bevolking van Bonaire met bijna 70 procent gegroeid, een groei die vrijwel volledig door migratie wordt gedragen. Het aandeel op Bonaire geboren inwoners daalde van 42 naar 30 procent, terwijl één op de zes inwoners nu in Europees Nederland is geboren. Bonairianen herkennen hun eigen eiland steeds minder. Het is overgenomen.
Het beeld doet denken aan de dode hoek van een vrachtwagen. De chauffeur is geen slechte chauffeur. Hij kijkt, hij let op, hij bedoelt het goed. Maar er is een zone naast zijn cabine die hij vanuit zijn stoel simpelweg niet kan zien, en daar vallen elk jaar slachtoffers. Het probleem zit niet in de chauffeur, maar in de constructie van het voertuig. Het Nederlandse perspectief op het Koninkrijk heeft zo’n dode hoek. Eeuwen kolonialisme hebben de zitplaats hoog gemaakt en de spiegels naar binnen gericht. Wie daarin plaatsneemt, ziet Europa scherp en het Caribisch gebied vaag, niet per se uit kwade wil, maar door waar hij zit.
Jetten gaf zelf al toe dat de dode hoek slachtoffers maakt. Eind maart nam de VN met 123 stemmen een resolutie aan die de trans-Atlantische slavenhandel erkent als de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid. Het Koninkrijk onthield zich. Als voorzitter van de Rijksministerraad is de Nederlandse premier verplicht zo’n stemming met de Caribische landen te bespreken, juist omdat dit ons direct aangaat. Dat is niet gebeurd. Oud-premiers Wever-Croes (Aruba) en Camelia-Römer (Curaçao) hebben in hun parlementen om opheldering gevraagd. Jetten erkende dat de eilanden en Suriname niet op tijd waren ingelicht. Wij ontvangen hem met motoragenten en vlaggen; Den Haag gunt ons niet eens een telefoontje voor een stem die over ons gaat.
Diezelfde blindheid kreeg in april een drievoudige bevestiging. De Onderwijsraad stelde vast dat het recht op goed onderwijs op Bonaire, Saba en Sint Eustatius onvoldoende geborgd is. De commissie Goedgedrag: het zorgstelsel moet stevig op de schop; een ‘B-versie’, zoals universitair docent Robert Borst het deze week in de Volkskrant noemde. De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme: de ongelijkheid is een grondwettelijk probleem geworteld in koloniale verhoudingen. Drie rapporten, dezelfde bevinding: één Nederlandse maatstaf, opgelegd aan een werkelijkheid waarvoor die maatstaf nooit was bedoeld. Sabaanse en Statiaanse kinderen moeten Nederlands op B2-niveau halen in een Engelstalige onderwijscontext. Bonairiaanse kinderen leren in een taal die niet de hunne is. Voor docenten en ambtenaren in Caribisch Nederland gelden andere cao’s en geen gelijkwaardige onderhandelingen, een tweedeling binnen één Koninkrijk. En de klimaatrechter, dezelfde rechter waar het kabinet nu tegen in beroep gaat, noemde dat patroon bij zijn echte naam: achterstelling.
Dode hoeken zijn op te lossen. Vrachtwagens krijgen extra spiegels, sensoren, camera’s, fietsersbescherming. Wat zou het equivalent zijn voor het Koninkrijk? Structurele Caribische zeggenschap in besluitvorming die ons raakt. Onderwijs in eigen taal, een kinderrecht dat Nederland zelf heeft ondertekend, niet als uitzondering. Gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden. Verplichte raadpleging vóór VN-stemmen, niet erna. En misschien wel het belangrijkste: een premier die niet alleen luistert tijdens zijn ronde, maar de spiegels van zijn voertuig daarna ook anders afstelt. Jetten heeft de eerste stap gezet. Een ronde maken is een begin. De spiegels anders afstellen is de volgende stap.