Door Normand Jones
Toen ik opgroeide in San Nicolas klonk elke middag om vier uur de hoorn van Lago. Dat geluid markeerde niet alleen het einde van de werkdag, maar gaf ritme aan een hele stad. Huishoudens, scholen, straten, alles bewoog mee. In 1979 vertrok ik naar Nederland. Enkele jaren later viel de hoorn stil. Wat verdween was niet alleen een werkgever, maar het organiserend principe van de stad.
In haar recente column beschrijft Suzette Dumfries scherp wat er daarna zichtbaar werd. San Nicolas werd niet ontwikkeld, maar gecorrigeerd. Dat onderscheid is essentieel. Een systeem dat corrigeert, stuurt op afwijking en beheersing. Een systeem dat ontwikkelt, bouwt aan continuïteit en groei.
Wie naar de relatie binnen het Koninkrijk kijkt, ziet dat dezelfde logica nog steeds dominant is. De uitgesproken intentie is helder: gelijkwaardigheid, samenwerking en ontwikkeling. Maar de geïnstitutionaliseerde werkelijkheid vertelt een ander verhaal. Instrumenten zoals financieel toezicht, hervormingsvoorwaarden en structurele monitoring vormen samen een robuuste correctie-architectuur. Deze werkt consistent en overleeft politieke wisselingen. Alleen is zij niet gericht op opbouw, maar op beheersing.
Dat is geen kwestie van goede of slechte intenties. Het is een kwestie van systeemontwerp. Wat eenmaal is ingebed, bepaalt uiteindelijk de uitkomst. Vanuit mijn werk rond bewustzijn en systeemdynamiek zie ik dit als een fundamentele spanning: systemen kunnen stabiel worden in een vorm die hun eigen ontwikkeling belemmert. Er is beweging, er zijn initiatieven, maar er ontstaat geen cumulatie. Projecten volgen elkaar op, zonder dat ze structureel op elkaar voortbouwen. Dat is precies de situatie die Dumfries beschrijft voor San Nicolas na 1985.
Haar drie voorwaarden voor verandering zijn daarom veelzeggend: een ontwikkelautoriteit met mandaat, een strategie die meer is dan intentie, en een mechanisme dat successen opschaalt. Samen vormen zij de basis van een systeem dat niet alleen reageert, maar daadwerkelijk bouwt. Tegelijk ligt hier een ongemakkelijke waarheid. Zolang ontwikkeling primair van bovenaf wordt verwacht, blijft een samenleving in een positie van wachten. En wachten is geen neutrale toestand. Het vormt gedrag, verwachtingen en uiteindelijk identiteit.
Aruba heeft in de afgelopen decennia iets anders laten zien. Terwijl structuren wegvielen, bleef er iets overeind. Gemeenschappen bleven functioneren, mensen pasten zich aan, er werd opnieuw opgebouwd, vaak buiten formele systemen om. Die veerkracht wordt zelden erkend als ontwikkeling, omdat zij moeilijk te meten is in beleidsindicatoren. Maar zij is wel degelijk de dragende laag van de samenleving.
Juist daarin ligt een tweede perspectief op de toekomst van San Nicolas. Ontwikkeling hoeft niet uitsluitend te beginnen bij instituties. Zij kan ook ontstaan vanuit de manier waarop een samenleving zichzelf organiseert, haar aandacht richt en haar prioriteiten bepaalt. Wanneer die interne samenhang sterk genoeg is, ontstaat er druk op het systeem om mee te bewegen.
Dat ontslaat het Koninkrijk niet van verantwoordelijkheid. Integendeel. Een duurzame relatie vraagt om meer dan correctie. Zij vraagt om een architectuur die ontwikkeling mogelijk maakt en versterkt. Maar het betekent wel dat de richting van verandering niet eenzijdig is.
De hoorn van Lago keert niet terug. De tijd waarin één geluid een hele stad ordende ligt achter ons. Maar wat die hoorn vertegenwoordigde, samenhang, ritme en gedeeld besef, hoeft niet verloren te zijn. Dat kan opnieuw ontstaan, niet als kopie van het verleden, maar als bewuste keuze voor de toekomst.
San Nicolas is daarmee geen uitzondering. Het is een spiegel. De vraag is niet alleen wat het Koninkrijk anders moet doen, maar ook hoe een samenleving zichzelf opnieuw positioneert, van ontvanger naar drager van haar eigen ontwikkeling.
Nos ta Aruba promé cu nos mes ta realiza.
Normand Jones is levensonderzoeker, auteur, mediator, coach en herinneraar, werkzaam op het snijvlak van bewustzijnspsychologie, leiderschap en systemische verandering. Hij is geboren en opgegroeid in San Nicolas, Aruba, en vertrok in 1979 naar Nederland. Dit jaar verschijnt zijn boek ‘Wij zijn Aruba/Nos ta Aruba’.