Den Haag – Kabinet, parlement en betrokken overheden moeten de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba gaan zien als volwaardige burgers van Nederland, met dezelfde rechten, dezelfde bescherming en dezelfde waardigheid.
Die indringende oproep doet Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme Rabin Baldewsingh in zijn voorwoord van het vandaag aan het kabinet aangeboden adviesrapport met de titel Gelijkwaardigheid als Grondwettelijke Opdracht. “Gelijke behandeling is geen gunst. Het is een recht. En dat recht duldt geen uitstel”, houdt Baldewsingh de regering voor.
“Dit document is geen bureauproduct. Het is een reflectie van geleefde ervaringen, onderbouwd met juridisch en beleidsmatig onderzoek en getoetst aan de realiteit van alledag op de eilanden. Het laat zien hoe ongelijkwaardigheid zich manifesteert in concrete domeinen: van hardnekkige armoede en een kwetsbaar zorgstelsel tot ongelijke onderwijskansen en beperkte bereikbaarheid.”
Baldewsingh constateert dat vijftien jaar na de staatkundige hervorming van 10 oktober 2010 de belofte van gelijkwaardigheid niet is ingelost. “Inwoners van Caribisch Nederland leven nog altijd met achterstanden die binnen het land Nederland niet te rechtvaardigen zijn. Wanneer verschillen in behandeling niet kunnen worden uitgelegd vanuit het gelijkheidsbeginsel, maar voortkomen uit nalatigheid, politieke afwegingen of bestuurlijke inertie, dan raken zij aan de grens van wat als discriminatie moet worden benoemd.”
Baldewsingh (ver)oordeelt niet alleen, het rapport bevat ook een pakket concrete voorstellen voor gelijkwaardige bestaanszekerheid, zorg, onderwijs en infrastructuur. Hij roept het landsbestuur op “niet langer te redeneren vanuit uitzonderingen, maar vanuit gelijkheid als norm.”
Persbericht NCDR
“Haal de ongelijkwaardigheid met Caribisch Nederland uit de grondwet. Voldoe aan je zorgplicht en wees zelf geen extra horde.”
In het advies ‘Gelijkwaardigheid als Grondwettelijke Opdracht. Ongelijkheid tussen Europees en Caribisch Nederland doorbroken’ analyseert de NCDR de ongelijkheid tussen beiden delen van Nederland. Op basis van deze analyse komt de NCDR met het advies om vanuit beleid met een ander normenkader naar Caribisch Nederland te kijken. Vervolgens doet hij zeven concrete aanbevelingen om die de ongelijkheid van Caribisch Nederland moeten doorbreken. Deze aanbevelingen liggen onder andere op het terrein van bestaanszekerheid, gezondheidszorg, onderwijs en connectiviteit.
Rabin Baldewsingh, Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme: “Gelijkheid is geen abstract beginsel. Het is een opdracht die verankerd is in artikel 1 van onze Grondwet en die de Nederlandse Staat verplicht om iedere inwoner, ongeacht woonplaats, gelijke bescherming, gelijke rechten en een gelijkwaardig voorzieningenniveau te bieden. Die opdracht is helder. De uitvoering ervan is dat niet.”
Voor en met de mensen zelf
Het advies is nadrukkelijk tot stand gekomen in samenspraak met de bevolking van Caribisch Nederland. De NCDR heeft de afgelopen jaren diverse bijeenkomsten en inspraaksessies georganiseerd met en op de Caribische eilanden. Eind vorig jaar organiseerde hij een grote conferentie op Bonaire waarin burgers, grassroots, het maatschappelijk middenveld en politiek vertegenwoordigd waren.
Met een nieuwe blik kijken van beleid
De NCDR formuleert vier principes die de basis moeten vormen voor beleid:
1. Constitutionele gelijkheid moet niet alleen op papier bestaan, maar in de politiek, het bestuur en het dagelijks handelen als vanzelfsprekend worden beleefd.
2. Maatwerk is de uitzondering, alleen gerechtvaardigd als het voortkomt uit het gelijkheidsbeginsel, en nooit als excuus om gelijkwaardigheid uit te stellen.
3. De Nederlandse staat heeft een zorgplicht: niet alleen om niet te discrimineren, maar ook om actief bij te dragen aan gelijkwaardigheid en zelf geen drempel te vormen.
4. Het koloniale en slavernijverleden moet worden erkend als de context waarin de huidige ongelijkheden zijn ontstaan, en als onlosmakelijk onderdeel van de weg vooruit.
Rabin Baldewsingh: “De kennis is aanwezig. De signalen zijn duidelijk. De urgentie is onmiskenbaar. Wat ontbreekt, is een consequente en afdwingbare vertaling van het gelijkheidsbeginsel in beleid en uitvoering.”
Stel positieve afwijking centraal in de grondwet
De NCDR doet zeven aanbevelingen in het advies, onder andere op de thema’s bestaanszekerheid, gezondheidszorg, onderwijs en connectiviteit, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van wet- en regelgeving. De belangrijkste aanbeveling is: herformuleer de differentiatiebepaling (artikel 132a lid 4) uit de Grondwet door positieve afwijking (positieve discriminatie) centraal te stellen in de wetstekst. Dit maakt een einde aan de juridische onduidelijkheid, en legt de nadruk op de oorspronkelijke bedoeling van de bepaling om waar nodig ruimte te bieden voor extra inzet om gelijkwaardigheid te bevorderen.
In lijn hiermee beveelt de NCDR aan om een afdwingbaar gelijkwaardigheidskader voor comply or explain te ontwikkelen, dat geldt voor alle wet- en regelgeving, ook die van voor 2019. En: ratificeer uiterlijk in 2030 alle mensenrechtenverdragen die nu nog niet gelden voor Caribisch Nederland. Een aantal andere aanbevelingen zijn:
• Ontwikkel een Nationaal Programma Sociale gelijkheid en Participatie met een uitvoerende taskforce.
• Vergoed alle kosten bij medische uitzendingen volledig en verklein additionele lasten zoveel als mogelijk.
• Scheld studieschulden kwijt voor eilandskinderen die terugkeren, als onderdeel van een bredere strategie voor braingain.
• Voer een Public Service Obligation (PSO) in voor betaalbaar vliegverkeer tussen de Bovenwindse Eilanden.
Maak een einde aan tweederangsburgerschap
Dit advies doet een dringende oproep: neem het gelijkheidsbeginsel serieus en maak een einde aan het tweederangsburgerschap van inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Niet alles kan morgen zijn opgelost, maar de richting is helder. De verantwoordelijkheid voor gelijkwaardigheid moeten we samen dragen, zoals we dat voor elke gemeente in Nederland doen. Directe actie is mogelijk én noodzakelijk, en begint met het stellen van duidelijke normen.