Wanneer wat achterstand wordt genoemd, het actief tegenhouden van ontwikkeling is
Door Suzette Dumfries
Aan de zuidoostkust van Aruba ligt San Nicolas. Ooit het industriële hart van het eiland. Rond de olieraffinaderij van Lago ontstond een stad die decennialang meer was dan een werkplek. Het was een systeem waarin werk, scholing, huisvesting en sociale mobiliteit met elkaar verbonden waren. In de jaren vijftig en zestig behoorde Aruba tot de hoogste inkomens per hoofd in de regio, gedragen door deze industriële kern.
Toen de raffinaderij in 1985 sloot, verdween niet alleen een werkgever. Wat verdween, was het organiserend principe van de stad.
Dat moment had een keerpunt moeten zijn. Overal ter wereld dwingen zulke schokken tot herontwerp. Dat gebeurde niet in San Nicolas. Veertig jaar later is het resultaat zichtbaar: leegstand in het centrum, lagere economische activiteit dan in de rest van het eiland, sociale indicatoren die achterblijven. Niet als incident, maar als continuïteit.
De verklaring dat de stad haar economische motor verloor, is onvoldoende. Aruba wist zich na 1985 immers snel te herpositioneren rond toerisme. Vandaag is meer dan tachtig procent van het BBP direct of indirect gekoppeld aan deze sector. De economie groeide, maar die groei concentreerde zich in Noord en Oranjestad. San Nicolas bleef achter.
De vraag is dus niet waarom de raffinaderij sloot. De vraag is waarom er geen nieuw systeem werd gebouwd.
Na 1985 zijn er talloze initiatieven geweest. Maar geen van deze interventies leidde tot structurele transformatie. Waarom niet? Omdat het interventies waren, geen systeem. Er was geen geïntegreerde ontwikkelautoriteit. Er was geen langetermijnstrategie die projecten verbond. Er was geen mechanisme voor opschaling. Projecten kwamen en gingen. Elke poging begon opnieuw. San Nicolas werd niet ontwikkeld, maar gecorrigeerd. En correctie is het dempen van problemen, niet op het bouwen van iets nieuws.
En precies daar begint de vergelijking. Wat in San Nicolas zichtbaar is, is geen lokaal falen. Het is hoe het Koninkrijk functioneert als ontwikkelsysteem.
Binnen het Koninkrijk is de capaciteit voor controle en correctie sterk ontwikkeld. Sinds 2010 worden de overheidsfinanciën van Aruba strak gemonitord. Tijdens de COVID-crisis ontving Aruba honderden miljoenen aan leningen, gekoppeld aan hervormingsvoorwaarden en rapportages. Afwijkingen worden gemeten en gecorrigeerd. Die systemen werken.
Maar waar is het equivalent voor ontwikkeling? Er is geen Koninkrijksorgaan dat economische diversificatie structureel aanstuurt. Er is geen integraal programma voor productiviteit en arbeidsmarkt. Hervormingen worden projectmatig uitgevoerd. Middelen worden tijdelijk ingezet zonder structurele koppeling. Langetermijnplannen worden opgesteld, maar zelden verankerd. Nieuwe regeringen herstructureren en herprioriteren. Succesvolle initiatieven worden niet opgeschaald.
Wat ontstaat, is een consistent patroon. Correctie- het meten, controleren en bijsturen van afwijkingen- is sterker georganiseerd dan ontwikkeling. En precies dat zien we terug in San Nicolas. Na de sluiting van de raffinaderij kwamen interventies, maar geen integratie. Projecten, maar geen cumulatie. Aandacht, maar geen structuur. De stad werd behandeld zoals het Koninkrijk functioneert: niet als een systeem dat wordt opgebouwd, maar als een probleem dat wordt beheerst.
Daarom is San Nicolas geen raadsel. Het is een logisch gevolg.
Wat wij achterstand noemen, is niet simpelweg het ontbreken van vooruitgang. Het is het resultaat van een systeem dat ontwikkeling niet organiseert en daarmee tegenhoudt. Niet door intentie. Maar door ontwerp.
San Nicolas is geen uitzondering. Het is bewijs. En dat bewijs stelt een vraag die niet langer kan worden uitgesteld.
De vraag is niet langer óf San Nicolas kan worden ontwikkeld. De vraag is of wij bereid zijn de institutionele voorwaarden daarvoor te scheppen.
Dat vereist drie dingen: een ontwikkelautoriteit met een reëel mandaat die politieke cycli overleeft, een strategie die als structurele verplichting fungeert en niet als vrijblijvend advies, en een mechanisme dat successen opschaalt in plaats van herstart.
Binnen het Koninkrijk bestaat reeds een verfijnde architectuur voor correctie. Het is tijd dat daar een even serieuze architectuur voor ontwikkeling naast wordt gezet. De kosten van verder uitstel zijn zichtbaar. Ze heten San Nicolas.
Suzette Dumfries is Nation Builder en strategisch adviseur op het snijvlak van institutionele ontwikkeling, economische weerbaarheid en maatschappelijke veerkracht.