In de zondagse estafette-rubriek ‘Bericht uit…’ belichten columnisten uit de Caribische delen van het Koninkrijk bij toerbeurt de kanten van hun eiland waarvan zij vinden dat die de aandacht van alle koninkrijksburgers verdienen. Vandaag komt het bericht uit Aruba.
Een feest van (h)erkenning
Door Jessica Besselink
Mijn favoriete grapje is inmiddels gedateerd. Ik ben opgeleid als taaldocent, dus mijn grapjesrepertoire, c.q. mijn gevoel voor humor, is enigszins gemankeerd. Vraag maar aan mijn oud-studenten… Deze gebruikte ik graag:
Als je meerdere talen kent, ben je meertalig of ‘multilingual’.
Hoe noem je iemand die maar één taal spreekt?
Een Amerikaan!
Sinds Bad Bunny’s magistrale performance tijdens de pauze van de zestigste Superbowl gaat die niet meer op. Bad Bunny heeft in 13 minuten bewerkstelligd dat er een paradigm shift is met betrekking tot het woord Amerika en wat het betekent om Amerikaan te zijn.
De Super Bowl is binnen de Verenigde Staten een nationaal ritueel onder leiding van de National Football League (NFL). Mannen in harnassen die elkaar in korte uitbarstingen te lijf gaan, onderbroken door lange pauzes en nog langere reclameblokken. Het is het televisiemoment van het jaar, waarin sport, geld en nationale symboliek samenkomen. Mijn marketingdocent liet ons ooit verplicht de Super Bowl kijken om de reclameblokken te analyseren volgens het theoretisch framework. Dertig seconden zendtijd kosten miljoenen. Dat rustmoment is geen pauze in de wedstrijd. Het is onvermijdelijk veel meer dan entertainment. Het is invloed.
Dat veld is al langer geen neutrale ruimte. In 2016 knielde Colin Kaepernick tijdens het volkslied en bleek de wedstrijd ineens onderdeel van een groter debat. Datzelfde jaar verwees Beyoncé tijdens de halftime-show naar Black Panther-symboliek. Vorig jaar bezong Kendrick Lamar de polarisatie in het land. Wie daar optreedt, staat dus niet in een leeg decor. Dat is het podium dat Bad Bunny betrad. Hij was al eerder op een Superbowl als gast bij het optreden van J Lo en Shakira in 2020. Die show werkte met symboliek: kinderen in kooiconstructies als verwijzing naar detentiecentra, de dochter van Lopez die ‘Born in the USA’ zong, de Puerto Ricaanse vlag zichtbaar aan de binnenkant van de Amerikaanse. Het protest was subtieler.
Bad Bunny ging in de overtreffende trap met zijn zorgvuldig opgebouwd en geregisseerd verhaal. De vlag van Puerto Rico, de lichtblauwe versie die gelijk staat voor verzet tegen koloniale afhankelijkheid, speelde een centrale rol vanaf het begin. Spaans klonk als vanzelfsprekendheid zonder ondertiteling. Het decor bewoog van suikerrietplantage en verwijzingen naar koloniaal verleden naar een uitbarsting van kleur en ritme, met in het midden een echte bruiloft als dramaturgisch hoogtepunt. Het koppel bleek daadwerkelijk getrouwd, met Bad Bunny als getuige en Lady Gaga als wedding singer.
Lady Gaga stapte uit haar eigen genre om salsa te dansen tijdens het enige Engelstalige nummer van de avond. Wekenlang werd gespeculeerd met wie hij ‘Baile Inolvidable’ zou openen. Het bleek Señora Gaga in een salsa-jurk, in het lichblauw, met een hibiscus bloem als borstspeld.
Tussen de bananenplanten zat Ricky Martin. Een wereldster die net als Shakira, Gloria Estefan en J Lo in het Engels moest zingen om wereldwijd door te breken. Zijn aanwezigheid was geen nostalgie, maar bevestiging van hoe ver we zijn gekomen. In ‘Lo que pasó a Hawai’ klinkt bovendien de waarschuwing voor wat er gebeurt wanneer eilanden worden opgekocht en bewoners worden verdrongen. Herkenbaar, niet waar?
En toen Apagón. Wie op een eiland woont, weet wat dat betekent. Elektriciteit die uitvalt is geen metafoor. In Puerto Rico is het bovendien geen incident, maar systemisch, verergerd sinds orkaan Maria, terwijl het moederland de andere kant opkijkt.
Het hoogtepunt van de show volgde nadat Bad Bunny “God bless America” uitsprak. Vervolgens noemde hij de landen van Zuid-, Midden- en Noord-Amerika, inclusief de Caribische eilanden. Wat niet werd uitgesproken, verscheen in vlaggen op het scherm. Zo werd het woord Amerika losgemaakt van de Verenigde Staten en teruggegeven aan het continent tijdens de explosie van vreugde en herkenning. ‘Together we are America’ stond op de bal waarmee hij zijn touchdown scoorde. Op het scherm verscheen de overkoepelende boodschap: ‘The only thing stronger than hate is love.’
De kracht van die inclusie bleef niet beperkt tot het podium. Vlaggen verschenen in tijdlijnen, gedeeld en herkend, ook die van de zes Nederlandse eilanden: Aruba, Curaçao, Statia, Sint Maarten en daarna Bonaire op de eerste rij. Zelfs die van het kleine Saba, dat soms niet eens op landkaarten staat, werd op het duurste podium ter aarde gezwaaid. De emotie zat in de details: het gevoel eindelijk genoemd te worden, zichtbaar te zijn, onderdeel van het geheel. We hoeven niet te assimileren om er te zijn. Herkenbaarheid en inclusie als protest. Authentieke vreugde als strategie. We waren geen toeschouwer meer, maar deelnemer. Eerst door herkenning, daarna door erkenning: wij werden gezien en doen mee. De geboorte van een Amerika waar we allemaal onderdeel van zijn. En, het team van het Tourism Corporation Bonaire verdient een 10. Met een griffel.