In de zondagse estafette-rubriek ‘Bericht uit…’ belichten columnisten uit de Caribische delen van het Koninkrijk bij toerbeurt de kanten van hun eiland waarvan zij vinden dat die de aandacht van alle koninkrijksburgers verdienen. Vandaag komt het bericht uit Bonaire.
Trump: Destabiliserend, maar ook onwesters transparant
Door Burney el Hage
President Donald Trump is een destabiliserende kracht zowel nationaal als internationaal. Door zijn acties worden landen, overheden, instituties en zelfs burgers gedwongen uit hun comfortabele zone te treden. De president heeft wel lef (zeer ‘onwesters’ transparant) om aan te geven dat hij vrijwel uitsluitend geïnteresseerd is in economische belangen. Ook de ABC-eilanden van het Koninkrijk ervaren de krachten van Trump nu van dichtbij. De VS-Venezuela confrontatie of ‘negotiations on a battlefield’ betrekt de eilanden in een regionaal spanningsveld en roept ook geesten uit het koloniale verleden op.
Voor het tijdperk Chávez-Maduro is de relatie tussen het Koninkrijk, en dan met name Nederland, en Venezuela een aantal decennia redelijk goed geweest. Het gaat dan om de periode 1940-1998, het jaar waarin president Chávez de presidentsverkiezingen won. In de koloniale tijd is dat wel anders geweest, met name in de periode van vóór de Tweede Wereldoorlog.
Nederland en Venezuela hebben een aantal keren rechtstreekse conflict met elkaar gehad. Bijvoorbeeld door het uitleveren van de oppositieleider – en latere president – Guzman Blanco aan Venezuela (1870), het conflict rond het Aves-eiland dat uiteindelijk in 1895 door Venezuela is geannexeerd en de Castro-crisis rond 1907. Allen confrontaties van voor WO II.
In de koloniale tijd vielen o.a. Aruba en Bonaire onder de kolonie Curaçao. Dat eiland was het centrum van het koloniale bestuur en ook waar de meeste economische bedrijvigheid plaatsvond. In de koloniale periode waarin Venezuela nog tot het Spaanse Koloniale Rijk behoorde was de handel tussen de benedenwindse eilanden en Venezuela verboden. Er werd toen veel gesmokkeld. Na de onafhankelijkheid van Venezuela werd er een verdrag gesloten tussen Nederland en Venezuela die deze handel wel mogelijk maakte. Maar de smokkelhandel ging gewoon door. Venezuela, een door staatsgrepen en burgeroorlogen geteisterd land, zag Curaçao als een smokkelnest dat bovendien door rebellen gebruikt werd als uitvalsbasis of vluchthaven. Nederland liet dit laatste vaak oogluikend toe, mede gedreven door de gedachte dat deze rebellen in de toekomst wel eens de toekomstige president van Venezuela zouden kunnen worden.
Een van de rebellen die Nederland, tegen het advies van de Koloniale Raad, in 1870 aan Venezuela heeft uitgeleverd was oppositieleider en militair Guzman Blanco (1829 -1899). Deze meneer is daarna drie keer president van Venezuela geweest en uiteraard met weinig sympathie voor Nederland en de kolonie Curaçao. Een interessante publicatie in deze is: Curaçao and Guzmán Blanco: A Case Study of Small Power Politics in the Caribbean (door C. CH. Goslinga).
Van 1899 tot 1908 kreeg generaal José Cipriano Castro Ruiz (1858-1924) het land onder controle. Castro stond bekend om zijn nationalisme en retorische geweld en om zijn streven naar het herstel van Gran Colombia, de Bolivariaanse superstaat die ook de droom was van de latere president Chávez. Ook joeg Castro het Westen tegen zich in het harnas door de grove wijze waarop hij met hun economische belangen en de afbetaling van staatsleningen omsprong. In 1902 beschuldigde Castro Nederland ervan dat het toestond dat Curaçao als uitvalsbasis gebruikt werd door rebellen-generaal Matos. Dit incident liep met een sisser af, maar het bleef rommelen. De Venezolaanse kustwacht bracht in 1907 een vijftal Antilliaanse schepen tot zinken, vanwege mogelijke smokkel.
Half mei 1908 vaardigde Castro een aantal decreten uit die de handel en het verkeer tussen Venezuela en Curaçao zouden schaden c.q. blokkeren. Deze maatregelen leidden tot anti-Venezolaanse rellen op Curaçao. Nederland kreeg rugdekking van de Verenigde Staten om een militaire confrontatie aan te gaan en stuurde een vloot naar de West. Terwijl Castro voor medische behandeling naar Europa was vertrokken, greep zijn vicepresident Gomez de macht en verbeterde de relatie met Nederland en de kolonie Curaçao.
De aanspraak op de eilanden was een rode draad door het koloniale verleden. Onder presidenten Chávez en Maduro zijn de betrekkingen met het Koninkrijk opnieuw verzuurd. De aanspraken op de eilanden zijn opnieuw een aantal keren door Venezuela op tafel gelegd. De rol die Curaçao heeft gespeeld bij het ontvluchten uit Venezuela van Maria Corina Machado lijkt op een uitvals- en doorvoerhaven, als we de beelden en verklaringen van Bryan Stern van Grey Bull Rescue mogen geloven. Voor haar waren er ook geruchten van een andere oppositieleider die via Aruba of Curaçao zou zijn gevlucht naar Europa. Dit doet in zekere mate denken aan de rol van Curaçao in de koloniale tijd.
Vandaag de dag zijn de verhoudingen, de kansen en de bedreigingen eigenlijk niet zo heel veel anders, afgezien van het feit dat het niet meer duidelijk is in hoeverre we op de Verenigde Staten van Amerika, als bondgenoot, kunnen rekenen. Wat wel vaststaat, is dat de ABC-eilanden en het Koninkrijk der Nederlanden baat hebben bij een goede relatie met Venezuela en vooral met een goed bestuurd en welvarend Venezuela. Onze generatie kan zich nog het Venezuela van weleer herinneren en denkt met weemoed terug aan die gloriedagen. Niet alleen aan de goed spenderende Venezolaanse toeristen, maar ook aan de kwalitatief hoogwaardige producten uit het land en de fantastische vakantiemogelijkheden aldaar.
Nu zal eenieder die onze geopolitieke kansen in de regio kan inschatten zich rechtstreeks kwalificeren als kandidaat Nobelprijswinnaar. De destabiliserende acties van president Trump heeft de drie eilanden in een lastig parket gebracht. Wij kunnen ons als opportunisten opstellen en geld verdienen aan het leed van anderen met een grote kans op een ‘boemerangeffect’.
Voorlopig is er uitsluitend een conclusie te trekken en dat is dat gloriedagen nog niet in het verschiet liggen. En, dat bij een eerstvolgende nationalistische dictatoriale Venezolaanse president deze alles op alles zal zetten om de aanspraken op de benedenwindse eilanden te verzilveren.