Bonaire – De Stichting Pro Lagun, die strijdt tegen de vuilstort van Selibon, heeft gelijk, maar krijgt het om puur procedurele redenen niet. Dat is de essentie van het oordeel van de Adviescommissie over het geschil tussen de bewonersstichting en het Bestuurscollege. Tegelijkertijd noemt de onafhankelijke commissie de landfill “een tikkende tijdbom”.
In februari 2025 verzocht Pro Lagun het eilandbestuur handhavend op te treden tegen Selibon dat zonder de vereiste vergunningen de afvaltstort bij Lagun exploiteert. Omdat ook het beheer tekortschiet, zijn de risico’s voor omwonenden, natuur en milieu groot, zo hebben onafhankelijke experts waaronder de Inspectie Leefomgeving en Transport vastgesteld.
Het Bestuurscollege wees het verzoek om te handhaven destijds af omdat het van zichzelf vond voldoende maatregelen te hebben genomen om de problematiek aan te pakken. Pro Lagun maakte vervolgens bezwaar tegen de afwijzing en was het aan een uit onafhankelijke juristen bestaande Adviescommissie om een oordeel te vellen.
De Adviescommissie bestond uit mr. D.W. Ormel, mr. M.G. van Dijk en mr. W.J.E. van der Werf. De !eden zijn allen werkzaam als advocaat, respectievelijk op Aruba, Bonaire en in Den Haag. Secretaris was mr. T.J. Leijsen, advocaat op Bonaire.
Naar nu blijkt – het Bestuurscollege heeft het advies van de commissie drie maanden onder de pet gehouden – is Pro Lagun in het ongelijk gesteld. Dat is overigens uitsluitend op procedurele gronden: de afwijzing van het verzoek tot handhaving was wettelijk gezien geen besluit en dus hadden de juristen geen andere optie dan het bezwaar om die reden “niet ontvankelijk” verklaren.
Zorgwekkend en urgent
Dat laatste heeft de commissie er niet van weerhouden toch uitgebreid op de feitelijke situatie rond de vuilstort in te gaan: “Hoewel de Adviescommissie in het kader van het bezwaar van de Stichting tegen de Beslissing bestuursrechtelijk niet tot een ander oordeel kan komen, acht zij het van groot belang om te benadrukken dat zij de zorgen van de Stichting over de situatie bij de landfill volledig deelt. Met de Stichting en in navolging van de lnspectie Leefomgeving en Transport beschouwt de Adviescommissie de huidige toestand bij de landfill als uiterst complex, zorgwekkend en urgent.”
Maar daar blijft het niet bij: Tijdens het onderzoek heeft de Adviescommissie, zo staat te lezen in haar advies, “zelf meerdere ernstige tekortkomingen vastgesteld, terwijl daarnaast via andere bronnen ook andere problemen onder de aandacht van de Adviescommissie zijn gebracht.” De commissie somt vervolgens een lange reeks tekortkomingen op, onder meer dat de weegbrug bij de ingang niet functioneert, waardoor er geen toezicht kan worden gehouden op het inkomende en uitgaande afval.
Direct gevaar
“Ook is duidelijk geworden dat asbest slechts provisorisch is opgeslagen, met het risico dat asbestvezels zich (opnieuw) verspreiden. Verder wordt biomedisch afval, ondanks eerdere toezeggingen dat dit goed geregeld zou zijn, onvoldoende afgevoerd waardoor het zich inmiddels weer ophoopt. Daarnaast is het personeel slecht geïnstrueerd en worden nauwelijks aanwijzingen gegeven, zodat iedereen afval kan storten zonder enige vorm van controle. De verontreiniging van de zee bij de landfill vormt bovendien een direct gevaar voor zowel de volksgezondheid als voor de flora en fauna in de zee. De omheining van de stortplaats dient voorts zo spoedig mogelijk te worden geplaatst. Het argument dat de indeplaatsstellingsprocedure tot vertraging heeft geleid, is daarbij geen rechtvaardiging om daarmee te wachten. Ook moet de oude vuilnisberg, waar vaak interne branden woeden, dringend worden afgedekt en afgewerkt.”
De Adviescommissie merkt voorts op dat de mate van vervuiling en de mogelijke gezondheidsrisico’s die de landfill voor de lokale bevolking met zich meebrengt, onvoldoende of zelfs helemaal niet zijn onderzocht. “Dit geldt in het bijzonder voor de potentiële gezondheidsschade voor omwonenden, die rechtstreeks worden blootgesteld aan de gevolgen van de afvalopslag en -verwerking. Eveneens is er geen onderzoek gedaan naar mogelijke alternatieve oplossingen of maatregelen die de risico’s zouden kunnen beperken. Het uitblijven van deze onderzoeken veroorzaakt begrijpelijkerwijs grote en terechte bezorgdheid bij de omwonenden.”
Papieren tijger
Alsof dat alles nog niet schokkend genoeg is, stelt de commissie vast “dat concrete en tastbare maatregelen tot op heden zijn uitgebleven. De door het Bestuurscollege opgelegde last onder bestuursdwang blijkt in de praktijk nauwelijks effect te sorteren en fungeert meer als een papieren tijger dan als een daadwerkelijk instrument om verandering af te dwingen. lntussen worden er wel rapporten opgesteld en worden verantwoordelijkheden verschoven, maar dit resulteert niet in daadwerkelijke actie of merkbare verbetering van de situatie. De problemen blijven bestaan en de noodzakelijke concrete maatregelen om risico’s voor devolksgezondheid en het milieu te beperken, worden niet genomen dan wel vooruitgeschoven.”
Hoewel de Adviescommissie vindt dat het Bestuurscollege onvoldoende verantwoordelijkheid neemt, concludeert zij “dat de problematiek voor zowel het Bestuurscollege als Selibon simpelweg te groot en complex is om zelfstandig te dragen. Vanwege de omvang, ernst en complexiteit van de problematiek ligt hier naar het oordeel van de Adviescommissie dan ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Selibon, het Bestuurscollege, de Rijksvertegenwoordiger en het Rijk.”
Ingrijpen verplicht
De commissie vindt het noodzakelijk dat er (meer) onderzoek wordt verricht naar de gevolgen van de afvalopslag en -verwerking. “Maar belangrijker nog is dat er op korte termijn concrete maatregelen worden genomen om de risico’s voor de volksgezondheid en het milieu te beperken. Dit betreft overigens geen vrijblijvende aangelegenheid. Op basis van lokale wetgeving, internationale verdragen en fundamentele grondrechten bestaat de verplichting om in te grijpen.”
Samenvattend komt de Adviescommissie tot de conclusie dat de vuilstort bij Lagun “een tikkende tijdbom” is.
Pro Lagun: Nú stoppen met storten
Gevraagd om een reactie laat de Stichting Pro het volgende weten:
“Deze onafhankelijke Adviescommissie van juristen heeft ons bezwaarschrift beoordeeld en laat glashelder zien dat je als burger inhoudelijk gelijk kunt hebben, maar het juridisch niet krijgt. De Adviescommissie heeft in de rapportage veel aandacht besteed aan de zorgelijke situatie en zich niet alleen gefocust op het juridische aspect. Dat stellen wij zeer op prijs.
Tegelijkertijd onderstreept dit advies wat al jaren zichtbaar is: we zijn overladen met plannen, rapporten, overeenkomsten en voornemens, maar tastbare verbeteringen in de leefomgeving van de inwoners van Bonaire blijven uit. De problematiek rond de landfill is al decennialang bekend, zowel bij de lokale overheid als in Den Haag. Er liggen nu afspraken en ambities, maar de beschikbare budgetten sluiten naar onze mening niet aan bij de ernst van de situatie en bij de ambitie om in 2028 de landfill te sluiten en een nieuw afvalverwerkingssysteem te realiseren.
Die ambitie mag geen vrijblijvende stip op de horizon meer zijn, maar moet een keiharde deadline worden. De gezondheid van de bewoners van Bonaire – en dat betreft nadrukkelijk niet alleen de bario Lagun – staat op het spel. Ondertussen wordt de natuur van Bonaire dagelijks verder aangetast door deze afvalberg.
Daarom herhalen wij onze kernboodschap: het dagelijks storten van afval bij Lagun moet per direct stoppen, zoals wij ook in ons handhavingsverzoek hebben gesteld. Pas dan kan de locatie daadwerkelijk worden aangepakt. Afval afvoeren is mogelijk; daarvoor bestaan professionele oplossingen. Laten we niet wachten op een volgend plan van aanpak, maar nu doorpakken. Stoppen met storten, een diepgaand onderzoek naar de gezondheid van de individuele omwonenden die al jaren overlast ervaren, verplaatsen van omwonenden die veel te dicht bij de landfill in een onveilige leefomgeving wonen”
NB. Het advies van de Adviescommissie dateert van voordat het bestuurscollege van Bonaire zijn verzet tegen Nederlandse ‘bemoeienis’ opgaf en zich via een ‘bestuursakkoord’ verplichtte tot het nemen van maatregelen om de vuilstort voor 2029 te kunnen sluiten en tot die tijd het beheer te verbeteren. Dat laatste lukt nog niet erg. Afgelopen weekend brak er voor de zoveelste keer brand uit, waarbij de lokale overheid naliet de omwonenden te waarschuwen, maar wel een etmaal later per persbericht meldde dat er adequaat was opgetreden.
