Inbreng Don Ceder (ChristenUnie) bij het Kamerdebat over de begroting Koninkrijksrelaties en het BES-fonds.
Goedendag, bon dia en goodday everyone. Deze week sprak ik met parlementariërs uit Sint Maarten, Curaçao, Aruba en met vertegenwoordigers uit Bonaire, Statia en Saba. De essentie van deze gesprekken kan als volgt worden samengevat: un man no ta bati palu, alleen red je het niet, samenwerken is nodig.
Samenwerking is belangrijk, want 80% van de jongeren die in Caribisch Nederland geboren zijn, zien weinig toekomstperspectief op de plek waar ze geboren zijn. Ik heb in vele bijdragen al uiteengezet waar mijn fractie staat ten aanzien van verbetering van de situatie op de eilanden. Het gaat nu vooral om de uitvoering. Het is tijd om zaken te doen met elkaar. Daarom heb ik vooral vragen aan de staatssecretaris. Hoe rijmt de staatssecretaris de woorden over bestaanszekerheid in Caribisch Nederland met het feit dat begrotingsartikel 4 langjarig met 68% afneemt, van 51 miljoen naar 7 miljoen?
Nederlanders in Caribisch Nederland kunnen nog steeds niet rekenen op een sociaalzekerheidsstelsel dat zelfs maar in de buurt komt van dat in Europees Nederland. Er wordt bijvoorbeeld al jaren gesproken over de invoering van een WW voor de BES. Wat is de stand van zaken hiervan? Wat kan de Nederlandse overheid doen om de veiligheid van de inwoners van Aruba, Bonaire en Curaçao te waarborgen, gezien de bijna-botsingen tussen burgervliegtuigen en een militair tankvliegtuig afgelopen week? Veel parlementariërs van de Caribische landen voelen zich machteloos. Deze crisis illustreert ook het democratisch tekort van ons Koninkrijk. Erkent de staatssecretaris dit?
Dan de Wet Bibob. Die wet is nog steeds alleen ingevoerd in Europees Nederland en niet in Caribisch Nederland. Dit zorgt ervoor dat ondermijning nauwelijks bestreden kan worden. Wanneer is de beoogde inwerkingtreding van de Wet Bibob?
De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur deed onderzoek naar de fysieke situatie op de BES. De conclusies waren niet mals. Mijn vraag is: wat is het doel voor 2026 ten aanzien van de fysieke leefomgeving? Er zijn goede vragen gesteld ten aanzien van Selibon. Ik heb de bestuursovereenkomst gezien. Het is goed dat deze er ligt. Het is wel noodzakelijk dat ook de andere ministeries in beweging gaan komen. Kan de staatssecretaris toezeggen dat er op 1 juli een uitgewerkt plan met financiële onderbouwing ligt, dat gemaakt is samen met alle betrokkenen, de ministeries en het bestuur op Bonaire?
Voorzitter, ik rond af. De inkomens op de BES zijn, mede door de inzet van de ChristenUnie, gestegen, maar de toegezegde kostenverlagingen zijn niet van de grond gekomen. Erkent de staatssecretaris dit? Het vaste tarief voor energielevering gaat vanaf januari sterk omhoog, omdat de energiekosten stijgen. Gaat het kabinet ingrijpen? Hier wil ik het voor nu bij laten. Na de beantwoording van de minister wil ik daar verder op ingaan.