In de zondagse estafette-rubriek ‘Bericht uit…’ belichten columnisten uit de Caribische delen van het Koninkrijk bij toerbeurt de kanten van hun eiland waarvan zij vinden dat die de aandacht van alle koninkrijksburgers verdienen. Vandaag komt het bericht uit Sint Eustatius.
Vooruit en op de rem getrapt
Door Elaine Marchena
Lege supermarktschappen zijn op Statia bijna een vertrouwd beeld – een stille reminder dat we hier leven op het ritme van een eiland. Wie niet mis wil grijpen, weet: je moet er als de kippen bij zijn zodra de ‘boodschappenboot’ is geweest. Een paar dagen later verdwijnen de eerste producten alweer uit beeld. Het is op die momenten dat je je opnieuw realiseert hoe afhankelijk we zijn van wat van buiten komt.
Die kwetsbaarheid werd in 2020 pijnlijk zichtbaar. Tijdens de COVID-lockdowns, toen in grote delen van het Caribisch gebied de schappen leger raakten dan gewoonlijk, ging er bij veel CARICOM-regeringen een lampje branden: zo kan het niet langer. Als we onze eigen voedselzekerheid niet beter gaan organiseren, blijven we bij elke internationale schok opnieuw aan de rand van schaarste balanceren.
Zo ontstond het Strategic Action Plan for Sustainable Agriculture (SAPSA).
25% by 2025 luidde de slogan van dit meerjarenprogramma, dat als doel had om in 2025 – later verzet naar 2030 – voor 25% minder afhankelijk te zijn van geïmporteerd voedsel. De Statiaanse overheid besloot hierbij aan te haken en gebruik te maken van EU-subsidiegeld ter financiering van de beoogde activiteiten uit het plan, gericht op versterking en verduurzaming van de landbouw.
Met dit eilandelijke SAPSA-plan wil de Statiaanse overheid stap voor stap toewerken naar een veerkrachtig lokaal voedselsysteem. Minder afhankelijkheid van import, meer eigen productie. En vooral: slimmer omgaan met de schaarse beschikbare ruimte en waterbronnen. De gereorganiseerde LVV fungeert bij dit alles als de spin in het web, die boeren, vissers en andere voedselmakers ondersteunt met advies, toegang tot de markt een breed aanbod aan trainingen. En last but not least is er nu onderscheid tussen hobby-boeren en vissers, professionals en semi-professionals.
Tegelijkertijd worden er plannen uitgerold voor rampbestendige faciliteiten, betere irrigatie, innovatieve teeltmethoden zoals organoponics[1], syntropische landbouw[2] en het betrekken van jongeren bij landbouwprojecten. Het idee is eenvoudig: door producenten en markten beter met elkaar verbinden en voedselverwerking op het eiland, ontstaat vanzelf een steviger en gevarieerder voedselsysteem. SAPSA wil daarmee niet alleen de Statiaanse magen vullen, maar ook bijdragen aan bredere ambities op het gebied van gezondheid, toerisme en economische groei. Het nieuwe ruimtelijke ordeningsplan sluit hierbij aan, met onder meer een groter aandeel landbouwbestemmingen.
Een jong en enthousiast team bij het OLE (Openbaar Lichaam Sint Eustatius) werkt voortvarend aan de uitrol van de verschillende projecten, waaronder bijvoorbeeld het verbouwen van fruit en groente in het solar park onder de zonnepanelen die allemaal op staken van ruim twee meter staan. Het regenwater dat op de panelen terecht komt, wordt geleid naar een wateropvang, voor de broodnodige irrigatie van de gewassen.
Met subsidiegeld van meerdere Nederlandse ministeries is het voormalige landbouwproject Made in Statie nu ‘gere-vamped’ tot een sociale werkplaats, waar allerlei fruit, kruiden en groenten worden geteeld. Opvallend is de robuuste, bijna Guantanamo Bay-achtige omheining die het gehele terrein omgeeft: een belangrijke voorwaarde voor succes tegen de nog altijd vrij rondstruinende veelvraten op vier poten, die ook niet vies zijn van sappige groenten en fruit.
Een belangrijke randvoorwaarde voor voedselzekerheid is een strategische aanpak van de veeteelt, inclusief het beheer van de veestapel. Uitgangspunt voor wat betreft de geiten is dat er meer moeten verdwijnen dan dat er bijkomen en dat er een populatie van ca. 1.000 dieren gehandhaafd moet worden voor de voedselzekerheid. De rest moet volgens het plan gevangen en verwijderd worden, met de inzet van respectievelijk lokale en extern ingehuurde jagers. Over de inzet van die professionele, externe jagers zijn de eilandsraad en het bestuurscollege het niet met elkaar eens. Op aandringen van de eilandsraad is de komst van de gecontracteerde buitenlandse jagers op het laatste nippertje uitgesteld.
Helaas blijft, bij alle aandacht voor de geiten, een effectieve aanpak achterwege van een andere grote boosdoener voor de landbouw: de loslopende koeien. De grote vraag is nog altijd of het gaat lukken om roaming animals echt uit te bannen. Of kan landbouw op Statia straks alleen nog beoefend worden door partijen die zich een omheining kunnen veroorloven die meer kost dan wat zij in tien tot twintig jaar zullen oogsten?
[1] Een teelttechniek die in Cuba is ontwikkeld en waarbij verhoogde bedden worden gebruikt voor het telen van gewassen, het hele jaar door.
[2] Een vorm van regeneratieve landbouw die het ecosysteem van het regenwoud nabootst. De Nederlandse voedselbossen zijn hier een voorbeeld van.