Door René Zwart
De rekening van door Bonaire aan luchtvaartmaatschappijen verstrekte omzetgaranties valt nog veel hoger uit dan al werd gevreesd: geen 4, maar 6 miljoen dollar, alleen al voor 2025. En erger: het verlies, dat de komende jaren met nog eens 8,8 miljoen kan oplopen, was relatief eenvoudig te voorkomen geweest…
Dat stellen stakeholders uit de lokale toerismesector. Die verwijten het Bestuurscollege de Tourism Corporation Bonaire financieel zo af te knijpen dat die letterlijk geen cent heeft voor marketing. Terwijl promotie van doorslaggevend belang is bij de introductie van nieuwe vluchten, zoals die van JetBlue vanuit New York. De deal werd op het eiland als een ‘gamechanger’ gevierd, maar een half jaar later dreigt het toerisme – en daarmee de economie van Bonaire – een ongekende klap te krijgen.
Het afgeven van zogeheten Minimum Revenue Guarantees (MRG) om luchtvaartmaatschappijen te verleiden een nieuwe bestemming in hun routenet op te nemen, is niet ongebruikelijk. Dat TCB zulke garanties (met instemming van het eilandbestuur!) heeft verstrekt aan WestJet, United en JetBlue en eerder al o.a. American Airlines is op zichzelf niet het probleem.
Dat het dat nu wel is geworden, is – zeggen insiders uit de sector – volledig toe te schrijven aan het feit dat TCB van de lokale overheid maar net genoeg budget (2 miljoen) krijgt om de operationele (o.a personeels-) kosten te kunnen dekken. Als gevolg daarvan zijn eind 2023 de marketinginspanningen noodgedwongen op een laag pitje gezet en een jaar later is dat ook gebeurd met de pr-activiteiten.
Kenners stellen dat een bestemming als Bonaire jaarlijks minimaal 2,5 miljoen dollar moet investeren in destinationmarketing om zich staande te houden in de concurrentie met andere populaire eilanden in het Caribisch gebied. In december, 6 weken na de openingsvlucht van JetBlue (5 november jl.) slaagde TCB er met pijn en moeite in 100.000 dollar los te peuteren bij het OLB voor promotie. Terzijde: om effectief te zijn, had de campagne minstens vier maanden ervoor moeten starten. In april volgde nog eens 300.000 dollar. Te weinig en vooral veel te laat om het winterseizoen te redden, constateert de branche.
Het verlies van JetBlue bedraagt na een half jaar vliegen 3,8 miljoen, dus de voor heel dit jaar afgegeven garantie van 4,4 miljoen zal as we speak volledig zijn opgesoupeerd. Om de stoelen van de twee wekelijkse vluchten nog enigszins gevuld te krijgen, worden tickets onder de kostprijs gesleten, waardoor het exploitatietekort alleen maar verder oploopt. Met bovendien als collateral damage dat er vooral lowbudgettoeristen worden aangevoerd, terwijl het de ambitie van Bonaire is juist high-end reizigers te trekken die flink geld uitgeven op het eiland.
Nu de luchtvaartmaatschappijen halverwege 2025 op basis van de MRG-contracten aanspraak kunnen maken op in totaal zo’n 6 miljoen, is het zwarte pieten-spel begonnen. Het huidige Bestuurscollege schuift de schuld in de schoenen van voormalig gedeputeerde van Financiën en Toerisme Hennyson Thielman (MPB). Die heeft immers in 2023 hoogstpersoonlijk zijn zegen gegeven aan de overeenkomst met JetBlue…
Een typisch gevalletje van de pot die de ketel verwijt zwart te zien: het is namelijk het huidige BC dat in zijn vergadering van 28 februari 2024 zelf groen licht heeft gegeven voor een garantie van ruim 1 miljoen aan WestJet. De MPB kaatst de bal hard terug: het is gedeputeerde Clark Abraham die TCB aanvankelijk geen en daarna te laat en te weinig budget heeft gegeven voor marketing. Daardoor zijn de verliezen van JetBlue, WestJet en United onnodig hoog opgelopen, menen de blauwen.
Insiders wijzen erop dat de problemen niet uit de lucht komen vallen. Zo zijn noodkreten (o.a. van toenmalig TCB-directeur Miles Mercera, maar ook van de hotels) door het BC genegeerd. En toen er alsnog toezeggingen werden gedaan, zijn die maar ten dele nagekomen. Ook een uiterst alarmerende presentatie op 26 september jl. van CEO Veroesjka de Windt van de Bonaire Hotel and Tourism Association aan de Eilandsraad heeft niets uitgehaald.
Op dit moment tracht het openbaar lichaam op ambtelijk niveau (!) achter de schermen het nog tot en met 2027 doorlopende contract met JetBlue open te breken om onder de resterende garantie van 8,8 miljoen uit te komen. De maatschappij zou al geopperd hebben de vluchten te staken als de oplopende verliezen niet worden gecompenseerd. Een van de opties waarover nu wordt onderhandeld, is de frequentie terug te schroeven naar 1 vlucht per week. Niet dat dat een oplossing is, maar het zou de financiële schade nog enigszins kunnen beperken. Maar dan moet ook de inmiddels lege marketingpot worden aangevuld en daartoe maakt het BC vooralsnog geen aanstalten.
Het is overigens niet alleen het openbaar lichaam dat opdraait voor het echec. Van de 4,4 miljoen waarop JetBlue aanspraak maakt, komt 1,4 miljoen dollar voor rekening van Bonhata. De leden van de hotelorganisatie kunnen zich met recht bekocht voelen: zij hebben een aandeel in het risico genomen in het vertrouwen dat het eilandbestuur TCB voldoende marketingbudget zou toekennen. Er lijkt meer dan voldoende munitie voor Bonhata om het OLB in gebreke te stellen.
Het bijzondere is dat gebrek aan geld niet het probleem is. Op 1 juli 2022 is de toeristenbelasting vervangen door een entry fee. De directe inkomsten uit toerisme stegen daarmee van jaarlijks 3 naar dit jaar 17 miljoen dollar. Conform de begrotingsregels wordt die opbrengst aan de ‘algemene middelen’ toegevoegd. In de regeling is wel opgenomen dat het geld mede zou worden ingezet voor het stimuleren van het toerisme. Dat is echter zo vrijblijvend geformuleerd dat TCB is overgeleverd aan de willekeur van een zittend Bestuurscollege.
De toerismesector houdt intussen het hart vast: als de ‘kwestie JetBlue’ niet fatsoenlijk wordt opgelost, zal Bonaire zichzelf internationaal te kijk zetten als een onbetrouwbare partner. “Alleen al de discussie die nu wordt gevoerd, is schadelijk voor de reputatie van het eiland. We kunnen qua ontwikkeling zo maar tien jaar terug in de tijd worden geworpen.”
Eén ding staat vast: de inmiddels van JetBlue, WestJet en United ontvangen claims zullen uiteindelijk (grotendeels) door het openbaar lichaam (lees: de belastingbetaler) moeten worden opgehoest, want – via Bonaire Holding Maatschappij – is de lokale overheid voor de volle honderd procent verantwoordelijk. Complicerende factor: in de begroting voor 2025 is daarvoor onvoldoende gereserveerd, want het financiële risico is veel te laag ingeschat.
Uit het onlangs door het BC naar de Eilandsraad gestuurde overzicht van risico’s ten aanzien van aan airlines verstrekte garanties wordt melding gemaakt van een “bruto risico” van 2.650.000 dollar, maar de fracties hebben zich laten wijsmaken dat het reële risico beperkt zou blijven tot de helft. Het BC zal de komende maanden dus voor zo’n 6 miljoen moeten snijden in reeds geplande uitgaven om het gat te dichten en mogelijk nog eens 8,8 miljoen als JetBlue besluit Bonaire aan het contract te houden.
Intussen houdt de in Europees Nederland verblijvende gedeputeerde Abraham zich onbereikbaar. Ook zijn staf reageert niet het verzoek om contact.
