Den Haag – De Wet op de politieke partijen gaat ook gelden voor Caribisch Nederland. Het kabinet gaat daarmee in tegen de bezwaren die vanuit de eilanden zijn aangevoerd.
“De regering ziet geen gronden om het wetsvoorstel niet ook van toepassing te laten zijn op Caribisch Nederland. Ook in Caribisch Nederland bestaat er immers een belang om decentrale politieke partijen te subsidiëren en tegelijkertijd regels te introduceren om de transparantie van de interne organisatie en financiering van decentrale politieke partijen te waarborgen”, staat te lezen in de memorie van toelichting.
Wel heeft de regering enkele specifieke aanpassingen gemaakt voor decentrale politieke verenigingen in Caribisch Nederland “om tegemoet te komen aan de verschillen die er tussen de landsdelen bestaan.”
Uit de memorie van toelichting
Caribisch Nederland
Sinds een aantal jaren is het uitgangspunt dat alle Europees-Nederlandse regelgeving ook van toepassing is in Caribisch Nederland, tenzij er gronden zijn om dit niet te doen. Het kan nodig of wenselijk zijn om in regelgeving te differentiëren tussen Europees en Caribisch Nederland of zelfs tussen de verschillende delen van Caribische Nederland. Het doel hierbij is steeds het bereiken van een gelijkwaardig effect met als uitgangspunt een gelijkwaardig voorzieningenniveau binnen de mogelijkheden van de Caribische context.[1]
Deze wet bevat regels die van toepassing zijn op politieke verenigingen op zowel landelijk als decentraal niveau. De regels die van toepassing zijn op een landelijke politieke vereniging zijn altijd dezelfde; ongeacht of deze gevestigd is in Europees Nederland of in Caribisch Nederland. Op deze manier wordt gewaarborgd dat er bij landelijke verkiezingen een gelijk speelveld blijft bestaan. Voor politieke verenigingen die alleen actief zijn op Bonaire, Sint Eustatius of Saba is dit anders.
De adviezen die de regering gedurende de consultatieperiode vanuit de territoriale openbare lichamen over dit voorstel van wet heeft ontvangen, hebben haar aanleiding gegeven om de financierings- en transparantieregels ten aanzien van politieke verenigingen die decentraal actief zijn in deze territoriale openbare lichamen nader te bezien. Daarbij is zij tot het inzicht gekomen dat de openbare lichamen in Caribisch Nederland in deze wet niet volledig gelijkgesteld kunnen worden met Nederlandse gemeenten. Zowel de vorm (openbare lichaam), het takenpakket, de omvang van de eilandsraden, de (politieke) cultuur als ook het juridisch kader wijken in Caribisch Nederland af van de Europees Nederlandse situatie in gemeenten.
Mede naar aanleiding van de vanuit Caribisch Nederland ontvangen adviezen en met de eilandsbesturen gevoerde gesprekken ziet de regering evenwel geen gronden om het onderhavige wetsvoorstel niet ook van toepassing te laten zijn op Caribisch Nederland. Ook in Caribisch Nederland bestaat er immers een belang om decentrale politieke partijen te subsidiëren en tegelijkertijd regels te introduceren om de transparantie van de interne organisatie en financiering van decentrale politieke partijen te waarborgen. Wel heeft de regering enkele specifieke aanpassingen gemaakt voor decentrale politieke verenigingen in Caribisch Nederland, om tegemoet te komen aan de verschillen die er tussen de landsdelen bestaan.
Decentrale politieke partijen in Caribisch Nederland
Het onderhavige wetsvoorstel is van toepassing op politieke verenigingen in Nederland. Hieronder vallen ook decentrale politieke verenigingen die actief zijn in de eilandsraad van Bonaire, Sint Eustatius of Saba. Wel heeft de regering enkele specifieke afwegingen gemaakt t.a.v. de transparantie over de financiering en subsidiëring van deze partijen.
De hoogte en de verdeelsystematiek van de subsidie.
De hoogte van de subsidie voor een decentrale politieke partij die actief is op gemeentelijk niveau, wordt in Europees Nederland vastgesteld op basis van het inwonertal van de gemeente waarin die partij actief is. De eilandsraden in de openbare lichamen hebben momenteel minder zetels dan gemeenten in Europees Nederland met een vergelijkbaar aantal inwoners. Tegelijkertijd maakt de ligging van de openbare lichamen dat politieke partijen in Caribisch Nederland relatief hoge kosten maken t.o.v. politieke partijen in gemeenten met een vergelijkbaar aantal inwoners in Europees Nederland. Om deze reden is ervoor gekozen om voor het berekenen van de hoogte van de subsidie aan decentrale politieke partijen in Caribisch Nederland aan te sluiten bij de subsidie voor politieke partijen op het provinciale niveau. Dit komt neer op een bedrag € 1.137 per zetel.
Koersverschillen USD/Euro
De transparantieverplichtingen beschreven in dit wetsvoorstel gaan uit van bedragen in euro’s (EUR), terwijl de valuta in de openbare lichamen Amerikaanse dollars (USD) betreft. Voor politieke verenigingen in de openbare lichamen geldt daarom dat waar het voor Europees Nederland gaat om een bedrag in EUR dit voor de openbare lichamen gelezen moet worden als een bedrag in USD.
Een uitzondering hierop zijn de subsidiebedragen. De subsidiebedragen staan in dit voorstel van wet opgenomen in EUR. Dit betekent dat koersverschillen tussen de USD en de Euro van invloed kunnen zijn op de feitelijk hoogte van de subsidiebedragen. Bij het omrekenen ten behoeve van Caribisch Nederland zal gebruik worden gemaakt van de gangbare systematiek die wordt toegepast bij het jaarlijks vaststellen van de begrotingskoers voor de omrekening van de EUR naar USD. Jaarlijks wordt er een begrotingskoers door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vastgesteld op grond van met het Ministerie van Financiën gemaakte afspraken. De begrotingskoers wordt berekend op basis van de EUR-USD koers uit de Macro Economische Verkenning van het CPB. De op basis van deze koersen vastgestelde begrotingskoers wordt gedurende het hele begrotingsjaar gebruikt om alle middelen om te rekenen die in USD aan de openbare lichamen worden verstrekt.
Transparantieverplichtingen
Vanuit Caribisch Nederland is aangegeven dat de benodigde organisatorische voorzieningen, administratieve inspanningen en de daarmee gepaard gaande financiële lasten in de praktijk veel lijken te vragen van de politieke partijen in Caribisch Nederland. Daarbij is er onder andere op gewezen dat politieke partijen in Caribisch Nederland in mindere mate zijn georganiseerd dan partijen in Europees Nederland. Zij hebben doorgaans ook minder voorzieningen voor de publicatie van giften, schulden en de vermogenspositie, zoals een eigen website.
Evenals in Europees Nederland zullen de transparantieverplichtingen in Caribisch Nederland extra administratieve inspanningen vergen van politieke partijen. Er zijn echter geen zwaarwegende redenen om te concluderen dat het belang van (financiële) transparantie in Caribisch Nederland minder groot is dan in Europees Nederland. Ook in Caribisch Nederland geldt dat de maatschappij moet kunnen zien hoe een politieke partij is georganiseerd en gefinancierd. Bovendien staat tegenover de extra inspanningen die van politieke partijen worden verlangd ook dat zij aanspraak kunnen maken op overheidssubsidie.
Omdat politieke partijen in Caribisch Nederland doorgaans nog geen eigen website hebben en sociaalnetwerksites zoals Facebook in Bonaire, Sint Eustatius en Saba een grotere rol spelen in het maatschappelijk leven dan in Europees Nederland, is ervoor gekozen om decentrale politieke partijen in Caribisch Nederland ten aanzien van de uit deze wet voortvloeiende publicatieverplichtingen een keuze te geven. Uitgangspunt daarbij is dat ook decentrale politieke partijen in Caribisch Nederland jaarlijks hun financieel verslag en de bijbehorende financiële overzichten op hun eigen website publiceren. Ook kunnen zij daarop melding maken van de ontvangst van substantiële giften.
In het geval zij (nog) geen eigen website hebben, mogen zij deze documenten echter ook plaatsen op een sociaalnetwerksite zoals Facebook. Gelet op de maatschappelijke functie die sociaalnetwerksites in Caribisch Nederland hebben, is dat een gepaste manier om te waarborgen dat een groot aantal inwoners van de documenten kunnen kennisnemen. Tegelijkertijd biedt het echter minder transparantie dan van decentrale politieke partijen in Europees Nederland wordt verlangd. Een sociaalnetwerksite is geen algemeen toegankelijk elektronische platform. Documenten die daarop worden gepubliceerd zijn veelal alleen te raadplegen door personen die een account hebben op een dergelijke site. Daarom moeten de stukken in het laatste geval ook aan de Napp worden toegezonden, zodat deze de stukken onder verantwoordelijkheid van de Caribische decentrale politieke partijen op haar eigen website kan plaatsen. Op die manier is gewaarborgd dat iedereen, ook degenen die geen account hebben op de door de partij gekozen sociaalnetwerksite, van de relevante bescheiden kunnen kennisnemen. Op termijn kan in samenspraak met de op te richten Napp worden bezien of een gemeenschappelijke voorziening voor deze publicaties gewenst en noodzakelijk is.
Toezicht en handhaving
Voor wat betreft de uitvoering van de Wpp op Bonaire, Sint Eustatius en Saba bestond in eerste instantie de gedachte om lokaal een toezichthouder in te stellen die fysiek minder op afstand staat dan de nieuw in te stellen autoriteit. Hierbij werd gedacht aan aansluiting bij een lokale organisatie. Bij nader inzien is hier niet voor gekozen, aangezien het organiseren van eigenstandige toezichts- en handhavingscapaciteit in Caribisch Nederland, gezien het beperkte aantal lokale partijen en het beperkte budget, buitenproportioneel is en dus niet erg efficiënt. Om deze reden zal ook voor Caribisch Nederland het toezicht bij de Nederlandse autoriteit politieke partijen worden belegd.
Op grond van artikel 3, eerste lid, van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba is de Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing in Bonaire, Sint Eustatius en Saba, met uitzondering van hoofdstuk 9 van die wet. Voor de in Europees Nederland gevestigde Napp betekent dit, dat de Algemene wet bestuursrecht ook niet van toepassing is op een subsidieaanvraag die door een in Bonaire, Sint Eustatius of Saba gevestigde politieke partij wordt ingediend. In dat geval moet de Napp het ongeschreven, in de jurisprudentie gevormde materiële bestuursrecht toepassen. In die gevallen waarin de Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing is, is de Wet administratieve rechtspraak BES van toepassing voor zover sprake is van een beschikking in de zin van deze wet. Dat is onder andere het geval bij het besluit tot het verlenen van subsidie op basis van deze wet.
Voor het overige is bij het concipiëren van dit voorstel van wet nagegaan in hoeverre het wenselijk is bepaalde normen uit de Algemene wet bestuursrecht tóch expliciet van toepassing te verklaren. Zo is bijvoorbeeld de in artikel 4:2, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht neergelegde verlichting voor de aanvrager om alle gegevens en bescheiden te verschaffen die een bestuursorgaan nodig heeft om een beslissing op zijn aanvraag te kunnen nemen, in het voorgestelde artikel 53, eerste lid, van het onderhavige voorstel van wet overgenomen.
Voor zover uit de Algemene wet bestuursrecht verplichtingen voortvloeien voor politieke partijen, is daarom bij het concipiëren van dit voorstel van wet telkens overwogen of die verplichtingen expliciet aan in Caribisch Nederland gevestigde politieke partijen opgelegd moeten worden. Voor artikel 4:2, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht is daarvan afgezien, omdat de Napp alle gegevens die hij nodig heeft om de subsidieaanvraag van een politieke partij te kunnen behandelen al kan opvragen in het door hem ter beschikking te stellen aanvraagformulier.
Landelijke politieke partijen in Caribisch Nederland
Geen van de politieke verenigingen waarvan de aanduiding of een afkorting daarvan bij de laatstgehouden Tweede Kamerverkiezing boven een lijst heeft gestaan waaraan een of meer zetels zijn toegekend, is gevestigd in een openbaar lichaam. Ook bij de laatstgehouden Eerste Kamerverkiezing is er geen zetel toegewezen aan de lijst waarboven de aanduiding, of afkorting daarvan, stond van een in Bonaire, Sint Eustatius of Saba gevestigde politieke vereniging.
Op dit moment zijn er dus geen landelijke politieke partijen in Caribisch Nederland gevestigd. Als die er op enig moment wél zijn, zijn op deze landelijke politieke partijen in beginsel dezelfde regels van toepassing als op landelijke politieke partijen die in Europees Nederland gevestigd zijn.
Er bestaat in beginsel geen reden om voor in Caribisch Nederland gevestigde landelijke politieke verenigingen (en landelijke politieke partijen) andere regels vast te stellen als voor landelijke politieke verenigingen (en landelijke politieke partijen) die in Europees Nederland gevestigd zijn. Elke politieke partij die als doel heeft een zetel te verwerven in de Tweede Kamer en/of Eerste Kamer zal landelijk actief moeten zijn. Het is belangrijk dat daarbij voor alle partijen dezelfde regels gelden..
Voor alle politieke partijen geldt dat als zij een geldelijke gift van meer dan € 250,- aannemen van een rechtspersoon of onderneming, zij ook gegevens van de uiteindelijk belanghebbende van deze rechtspersoon of onderneming moeten noteren. Is de betrokken rechtspersoon of onderneming gevestigd in Europees Nederland, dan is het voorgestelde artikel 22, eerste lid, op deze situatie van toepassing. Óók als de landelijke politieke partij zelf in Caribisch Nederland gevestigd is. Dat in het voorgestelde artikel 22, eerste lid, onderdeel c, wordt verwezen naar het in Caribisch Nederland niet van toepassing zijnde artikel 10a van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, is geen bezwaar, omdat dit wetsartikel wél van toepassing is op de rechtspersoon of onderneming die de gift heeft gedaan. Alleen de plicht om die gegevens te noteren staat in deze wet, die zelf wél van toepassing is in Caribisch Nederland. Andersom is het voorgestelde artikel 22, tweede lid, altijd van toepassing als de rechtspersoon of onderneming van wie een landelijke politieke partij een gift heeft ontvangen gevestigd is in Caribisch Nederland; ook als de landelijke politieke partij zelf in Europees Nederland gevestigd is.
Op het uitgangspunt dat op in Caribisch Nederland gevestigde landelijke politieke verenigingen dezelfde regels van toepassing zijn als op landelijke politieke verenigingen die in Europees Nederland gevestigd zijn, is één uitzondering gemaakt. Op grond van artikel 2 van de Wet geldstelsel BES is de munteenheid in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba de Amerikaanse dollar. Daarom is geregeld dat een landelijke politieke partij die in Caribisch Nederland gevestigd is, haar subsidie in Amerikaanse dollars krijgt uitgekeerd. Dit geldt ook voor de subsidie die deze politieke partij voor haar neveninstellingen aanvraagt. Ook als deze neveninstellingen wél in Europees Nederland gevestigd zijn.
Bij het omrekenen ten behoeve van Caribisch Nederland zal gebruik worden gemaakt van de gangbare systematiek die wordt toegepast bij het jaarlijks vaststellen van de begrotingskoers voor de omrekening van de Euro naar USD. Jaarlijks wordt er een begrotingskoers door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vastgesteld op grond van met het Ministerie van Financiën gemaakte afspraken. De begrotingskoers wordt berekend op basis van de Euro-dollarkoers uit de Macro Economische Verkenning van het CPB.
Klik HIER voor het wetsvoorstel