Den Haag – De ABC-eilanden hebben op dit moment weinig te duchten van eventuele agressie vanuit Venezuela. Dat blijkt uit antwoorden van de ministers van Defensie Brekelmans en Buitenlandse Zaken Veldkamp op vragen van de Tweede Kamerleden Van der Werf, Paternotte en Bamenga (allen D66).
Aanleiding voor de vragen was de brief van Bonaires gezaghebber John Soliano aan beide bewindslieden met de vraag “in hoeverre en op welke manier de verdediging van en steun voor Bonaire is geregeld in het geval van een aanval op de territoriale grenzen van Bonaire” en hij daarbij onder meer verwees naar een “groter wordende kans op militaire dreiging uit Venezuela.”
“Op dit moment is er geen reden om uit te gaan van een verhoogde dreiging ten aanzien van de Caribische delen van het Koninkrijk. De AIVD en MIVD doen voortdurend gezamenlijk onderzoek naar politieke en militaire ontwikkelingen in Venezuela en mogelijke uitstralingseffecten richting het Koninkrijk der Nederlanden en in het bijzonder Aruba, Bonaire en Curaçao. Eventuele ontwikkelingen en gevolgen voor het Koninkrijk worden op deze manier gemonitord”, antwoorden de ministers.
Alle vragen en antwoorden
Vraag 1 Hebt u kennisgenomen van het bericht ‘Bonaire bezorgd om militaire dreiging uit Venezuela’ op de website Dossier Koninkrijksrelaties van 27 maart jl.?
Antwoord Ja. De ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken hebben de brief, waarnaar wordt verwezen op de website, ontvangen van de Gezaghebber van Bonaire, dhr. John Soliano. Daarnaast hebben wij ook kennis genomen van de aanvullende verklaring van de Gezaghebber op de website van het Openbaar Lichaam.
Vraag 2 Klopt het dat er recent Venezolaanse militaire activiteiten zijn waargenomen in de buurt van Bonaire?
Antwoord Er zijn recent geen Venezolaanse militaire activiteiten in de buurt van Bonaire waargenomen.
Vraag 3 Hoe beoordeelt u de aard en ernst van deze signalen? Acht u ze geloofwaardig en/of zorgwekkend?
Antwoord Zie antwoord vraag 2.
Vraag 4 Is er sprake van een verhoogde dreiging richting Bonaire of andere Caribische delen van het Koninkrijk?
Antwoord Op dit moment is er geen reden om uit te gaan van een verhoogde dreiging ten aanzien van de Caribische delen van het Koninkrijk. De AIVD en MIVD doen voortdurend gezamenlijk onderzoek naar politieke en militaire ontwikkelingen in Venezuela en mogelijke uitstralingseffecten richting het Koninkrijk der Nederlanden en in het bijzonder Aruba, Bonaire en Curaçao. Eventuele ontwikkelingen en gevolgen voor het Koninkrijk worden op deze manier gemonitord.
Vraag 5 In hoeverre is er militair of diplomatiek contact geweest met Venezuela over deze kwestie?
Antwoord Over deze kwestie is geen specifiek contact geweest. Met Venezuela zijn er in algemene zin beperkte diplomatieke en militaire contacten. Dit gebeurt onder andere via de Nederlandse ambassade in Caracas, waar tevens een defensie attaché geaccrediteerd en geplaatst is, en via de staf van het Commandement der Zeemacht in het Caribisch Gebied (CZMCARIB), de permanente militaire presentie in de regio.
Vraag 6 Hoe is de communicatie en samenwerking met de gezaghebber en het Openbaar Lichaam Bonaire indit dossier verlopen?
Antwoord De Commandant der Zeemacht in het Caribisch Gebied (C-ZMCARIB) is als regionale commandant het primaire aanspreekpunt voor Defensie aanwezigheid en activiteiten in de regio. C-ZMCARIB is namens Defensie verantwoordelijk voor de externe verdediging van dit deel van het Koninkrijk (Hoofdtaak 1). C-ZMCARIB heeft met regelmaat contact met de gezaghebber van Bonaire, ook specifiek over (militaire) dreiging. Op 27 maart jl. heeft C-ZMCARIB contact gehad met de Gezaghebber en daarbij verdere duiding en toelichting gegeven over de situatie in Venezuela, de rol van Defensie en de plannen die Defensie maakt.
De Speciaal Vertegenwoordiger voor de Benedenwindse Eilanden van het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft recent gesproken met het kabinet van de gezaghebber van Bonaire over de ontwikkelingen in Venezuela. Daarnaast vindt maandelijks overleg plaats tussen het ministerie van Buitenlandse Zaken, de ambassade in Caracas en vertegenwoordigers van Aruba, Curaçao en Bonaire waarin alle relevante ontwikkelingen in en met betrekking tot Venezuela worden doorgenomen.
Op Bonaire is daarnaast personeel van de Koninklijke Marechaussee geplaatst ten behoeve van haar reguliere grenstaken. De gezaghebber heeft met regelmaat contact met de KMar en andere rechtshandhavingsdiensten over de veiligheidssituatie in Bonaire.
Vraag 7 Welke maatregelen worden genomen om de veiligheid van Bonaire te waarborgen? Zijn er extra waarnemingen, patrouilles of versterkingen voorzien?
Antwoord Op dit moment is er geen noodzaak tot aanvullende maatregelen specifiek op Bonaire. In het algemeen wordt Defensie in het licht van de ernstig verslechterde veiligheidssituatie in de wereld verder versterkt. De investeringen zijn gericht op versterking van de krijgsmacht ter voorkoming van en voorbereiding op conflicten, nu en in de toekomst. Onderdeel hiervan zijn Defensie-investeringen in het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Ook voor het Caribisch gebied actualiseert Defensie haar verdedigings- en versterkingsplannen bij een eventueel toenemende dreiging. Naast de plannen voor de primaire taak, zijn er ook plannen voor de andere taakstellingen zoals bij toenemende migratiestromen of bij rampen en crises. Ook op het gebied van militaire dreigingen worden net als in Europees Nederland plannen ontwikkeld, die in afstemming met Caribisch Nederland en de landen Curaçao, Aruba en Sint Maarten worden opgesteld.
Vraag 8 Welke rol speelt de Koninklijke Marine in het Caribisch gebied op dit moment in het kader van deze signalen?
Antwoord Op dit moment voert de Koninklijke Marine haar reguliere taken uit in het gebied, omdat het huidig dreigingsbeeld geen aanleiding geeft voor andere inzet. Defensie heeft voor militaire- en politietaken een permanente militaire presentie in het Caribisch deel van het Koninkrijk van ruim 1.000 medewerkers van meerdere Defensieonderdelen, bestaande uit militairen en burgermedewerkers. Met deze aanwezigheid draagt Defensie bij aan de veiligheid op land, vanaf zee en in de lucht en geeft Defensie invulling aan de primaire taak van de externe verdediging van het Koninkrijk. Daarnaast draagt Defensie bij aan het bevorderen van de internationale rechtsorde en het ondersteunen van civiele autoriteiten.
Naast het permanent aanwezige personeel van de Koninklijke Marechaussee op Bonaire, wordt overige Defensie inzet voor de Benedenwindse eilanden, bijv. van de Koninklijke Marine, vanaf de marinebasis- en kazernes aangestuurd op Curaçao en Aruba. Indien hier aanleiding voor is kunnen versterkingen, zoals extra patrouilles, vanuit de huidige capaciteiten worden voorzien.
Vraag 9 Bent u bereid om de Kamer op korte termijn te informeren over de feitelijke situatie en eventuele stappen die worden overwogen?
Antwoord Indien de situatie in Venezuela leidt tot een andere veiligheidssituatie in het Caribisch deel van het Koninkrijk zal ik mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken uw Kamer daarover informeren.
MIVD: Geen schrik van Venezolaanse krijgsmacht
Den Haag – Hoewel het regime Maduro investeert in het leger vormt dat vooralsnog geen directe bedreiging voor de Caribische delen van het Koninkrijk, blijkt uit het openbare deel van het jaarverslag van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.
“De Venezolaanse krijgsmacht heeft te kampen heeft met grote uitdagingen. Zo zijn er grote personeelstekorten, zijn veel eenheden slechts zeer beperkt in staat om te trainen en is er op veel voertuigen en wapensystemen sprake van achterstallig onderhoud. Gemiddeld genomen blijft het slechts zeer beperkt in staat om te trainen en is er op veel voertuigen en wapensystemen sprake van achterstallig onderhoud. Gemiddeld genomen blijft het gereedstellingsniveau van de Venezolaanse krijgsmacht daarom laag”, aldus de MIVD.
Uit het jaarverslag van de MIVD
De MIVD en de AIVD doen gezamenlijk onderzoek naar politieke en militaire ontwikkelingen in Venezuela en mogelijke uitstralingseffecten richting de bijzondere gemeente Bonaire en de landen Aruba en Curaçao binnen het Koninkrijk der Nederlanden.
De eerste maanden van 2024 werden in Venezuela gedomineerd door het Essequibo-geschil. Naar aanleiding van een referendum in december 2023 riep Venezuela een substantieel deel van buurland Guyana uit tot Venezolaans grondgebied, waarna de internationale spanningen opliepen. Hoewel Venezuela en Guyana zich beide committeerden aan het vinden van een diplomatieke oplossing, versterkte het Venezolaanse regime desondanks zijn militaire aanwezigheid in het grensgebied om de Venezolaanse intenties kracht bij te zetten. In de aanloop naar de Venezolaanse presidentsverkiezingen die in juli plaatsvonden, nam de Venezolaanse militaire focus op de grens met Guyana echter af. Deze is in de rest van 2024 niet meer volledig teruggekeerd.
De presidentsverkiezingen van 28 juli 2024 zijn in veel opzichten het belangrijkste evenement van het jaar geweest voor Venezuela. Hoewel Nicolás Maduro de overwinning heeft opgeëist, bestaat er overweldigend bewijs dat zijn tegenstander Edmundo González Urrutia met een ruime meerderheid van de stemmen de eigenlijke winnaar van de verkiezingen was. Kort na de verkiezingen is door de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging in Caracas onderdak verleend aan presidentskandidaat González tot hij in september uitweek naar Spanje, vanwege de ernstige dreiging die tegen hem uitging.
Een belangrijk deel van de internationale gemeenschap, waaronder de VS, de EU en verschillende Latijns-Amerikaanse landen, erkennen de dooг het regime geclaimde overwinning van Maduro niet. Het regime heeft daarop de diplomatieke betrekkingen met een aantal Latijns-Amerikaanse landen verbroken en het discours tegen het Westen verder aangescherpt. Hoewel er geen nieuwe sancties tegen de Venezolaanse oliesector zijn ingesteld, hebben zowel de VS als de EU nieuwe personele sancties tegen regímeleden aangekondigd. Het Venezolaanse regime probeerde ondertussen de samenwerking met zijn bondgenoten Rusland, China en Iran uit te breiden, alsook met andere niet-westerse landen.
De Venezolaanse krijgsmacht heeft met investeringen en ontwikkeling in 2024 de stijgende lijn doorgezet die sinds enkele jaren te zien is. In samenwerking met internationale partners zoals Iran, Rusland en China werkt Venezuela aan het (opnieuw) inzetbaar maken en houden van het bestaande materieel, evenals het verwerven van nieuw materieel en middelen. Ondanks deze stijgende lijn constateert de MIVD dat de Venezolaanse krijgsmacht in 2024 nog steeds te kampen heeft met grote uitdagingen. Zo zijn er grote personeelstekorten, zijn veel eenheden slechts zeer beperkt in staat om te trainen en is er op veel voertuigen en wapensystemen sprake van achterstallig onderhoud. Gemiddeld genomen blijft het gereedstellingsniveau van de Venezolaanse krijgsmacht daarom laag.