Het brandstofdossier op Bonaire is kennelijk zo explosief dat alle hoofdrolspelers met oordoppen in naar de schuilkelders zijn gevlucht. Bestuurscollege, drie ministeries en de directie van Bonaire Bon Transition BV (BBT) weigeren opening van zaken te geven. Hoezo openbaar bestuur? Een alarmerende brief van de (onafhankelijke) Inspectie Leefomgeving en Transport is door DossierKoninkrijksrelaties onder het tapijt vandaan gehaald. Daarin wordt het doemscenario geschetst dat het met de dag realistischer wordt dat het eiland over een jaartje zonder brandstof komt te zitten en, schrijft de ILT, “de luchthaven niet langer vliegtuigen zal kunnen voorzien van kerosine.” Op de vraag of (de ook al overheidsnv) Bonaire International Airport geschrokken is van deze onheilstijding, antwoordt de baas: “Geen commentaar.” Ook de Eilandsraad – het zal niemand verrassen – zwijgt, maar die zit wellicht in het buitenland daggeld bij te verdienen.
Achter de opgetrokken schermen speelt het eilandbestuur blufpoker met als inzet de zeggenschap over de brandstofvoorziening. Die berust nu bij BBT, waarvan het ministerie van Klimaat en Groene Groei de aandeelhouder is. De oprichting van deze staatsdeelneming in 2021 was, al mocht dat niet zo heten, niets anders dan een ingreep wegens taakverwaarlozing. Daar had overheidsnv Oil Trading Bonaire het wel naar gemaakt. De directeur moest in 2018 het veld ruimen, nadat (rijkelijk laat) werd ontdekt dat hij zichzelf bovenop een riant salaris stiekem tonnen extra had toebedeeld.
Onder zijn opvolger ging het niet beter: die stak zogenaamd 600.000 dollar in het veilig maken van de licht ontvlambare opslagtanks bij het vliegveld en Hato, maar niemand heeft kunnen achterhalen waaraan het geld – behoudens een paar potten verf – is besteed. Heel veel dollars gingen er ook op aan OTB’s ‘policy advisor’ Carel van Gelder die de wijk had genomen naar Bonaire nadat in een door hem gehuurd huis in Arnhem een wietplantage was gevonden. Hij hield er de titel wietwethouder aan over. Terzijde: zijn naam dook – niet per se positief – ook op in het onderzoek naar integriteitsschendingen rond de aankoop van lichtmasten voor het stadion in Kralendijk.
Al vanaf 2014 had de ILT grote zorgen over de (on)veiligheid van de installatie om tankers te lossen en de bakken roest waarin de olie werd opgeslagen. Het risico van een ramp groeide met de dag, maar het duurde nog tot 2019 alvorens het Rijk besloot het eilandbestuur de verantwoordelijkheid voor de brandstofvoorziening af te pakken. Dat gebeurde op het moment dat het financieel uitgeklede OTB op het punt stond in zee te gaan met een maffiose oliehandelaar uit Mexico. Voor de vorm riep het Rijk een taskforce ‘Long Term Fuel Supply Bonaire’, een stuurgroep en een werkgroep in het leven, waarvan – voor de schone schijn – het OLB deel uitmaakte.
Het in 2021 opgerichte BBT kreeg de opdracht een nieuwe terminal bij het vliegveld te bouwen, betaald door het ministerie. De aanbesteding is in volle gang, maar het ding zal er nooit komen. Daarvoor zijn lokale vergunningen nodig en die wil het Bestuurscollege niet verstrekken. Er is inmiddels bovendien zo veel tijd verloren gegaan dat de terminal sowieso niet voor 1 april 2026 klaar kan zijn. Dan eindigt de door de ILT gedoogde situatie en, zo staat in de eerder bedoelde brief, gaat de wet strikt gehandhaafd worden.
Het armpje drukken met de ministeries is zo hoog opgelopen dat die onlangs gedreigd hebben zich – inclusief 20 miljoen subsidie – terug te trekken uit het dossier waarna het Bestuurscollege het verder zelf mag uitzoeken. Daarmee gaat de regie terug van BBT naar het gereanimeerde OTB en is Bonaire weer eigen baas – nos mes por! – over de eilandelijke brandstofvoorziening. Maar dat mag de Bonairiaanse samenleving allemaal niet weten. Alle partijen houden de kaken stijf op elkaar en ongevraagde waarschuwingen van de ILT worden onder de pet gehouden.
Gelukkig is er nog zoiets als internet. Langs die weg kun je bijvoorbeeld onder meer ook achterhalen wie “policy adviseur” van OTB en het openbaar lichaam Bonaire is:
(CGC staat voor Carel van Gelder Consultancy met als vestigingsplaats Bonaire)
Iets wat u beste lezer ook al niet mag weten, is welke afspraken de Eilandsraden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba hebben vastgelegd in een Memory of Understanding over “samenwerking in het belang van de burgers”. Het document is inmiddels door alle drie geratificeerd dus je zou verwachten dat ze er trots mee naar buiten treden. Niet dus. Hetzelfde geldt voor een veel verdergaande onderlinge regeling van Bonaire en Statia om samen een bestuursorgaan – met kantoor, directie en staf – op te tuigen. “De stukken zijn niet openbaar”, laat de eilandgriffier van Bonaire weten. Dat staat niet alleen op gespannen voet met de Wet openbaarheid van bestuur BES, maar ook met de belofte waarmee de coalitie in 2023 de macht greep: maximale transparantie. Maar kennelijk alleen als het politiek uitkomt….
Ps. Kadushi mag toch hopen dat de voorzitter van de Koninkrijksregering de ballen heeft de uitnodiging aan de president van de Verenigde Staten eregast te zijn bij de herdenking op 16 november 2026 op Sint Eustatius van 250 First Salute in te trekken, zolang dat ambt bekleed wordt door iemand die een belediging is voor Gods schepping.
Kadushi is het buitenbeentje van DossierKoninkrijksrelaties.nl: een stekelige rubriek die soms wel eens ‘au’ kan doen.