Aruba – Als het kabinet Wever-Croes binnenkort afzwaait, laat het een land achter waarvan het economisch fundament broos is, het belastingstelsel versnipperd en complex is, de belastingmoraal ondermijnd wordt door een grote informele sector, de weerbaarheid onvoldoende is om grote schokken op te vangen, van elke gulden overheidsinkomsten 17 cent aan rente over leningen opgaat en de administratie 6 jaar achterloopt. Aldus de samenvatting van het persbericht van het College Aruba financieel toezicht over het gesprek dat het heeft gevoerd met de regering.
In dat gesprek heeft het college er op aangedrongen een recent ontdekte leemte in de wet- en regelgeving te dichten. “Het gaat hierbij om de bevoegdheid van de minister van Financiën om eigenstandig de loon- en inkomstenbelasting (neerwaarts) te mogen bij stellen. Het ontbreekt aan de juiste checks and balances.” Het CAft doelt op het besluit om buiten de Staten om belastingen met terugwerkende kracht tot 1 januari te verlagen waardoor er op jaarbasis 50 miljoen minder kan worden geïnvesteerd in urgente projecten.
CAft: “Benut overschotten om de basis op orde te krijgen”
Oranjestad – Aruba heeft de afgelopen jaren aanzienlijke begrotingsoverschotten geboekt en de schuldquote verlaagd. Hoewel deze ontwikkelingen positief zijn, benadrukt het College Aruba financieel toezicht (CAft) dat het land nu de kans moet grijpen om structurele hervormingen door te voeren en risico’s beter te beheersen. Dit is noodzakelijk om de overheidsfinanciën en de economische weerbaarheid van het land te waarborgen. Het fundament onder de spectaculaire economische groei is broos omdat het land grotendeels afhankelijk is van toerisme.
Belastingen
Hoewel Aruba jaar na jaar groeiende belastinginkomsten laat zien, is het wat betreft het CAft noodzakelijk dat juist nu prudent en beheerst gehandeld wordt. Aruba maakt vaart in de richting van duurzame overheidsfinanciën, zij het dat het fundament broos is. Volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zal de economische groei vanaf 2025 normaliseren. Dit betekent dat de belastingbaten niet meer automatisch in deze omvang zullen stijgen. Hoewel in de afgelopen jaren stappen zijn gezet om het stelsel robuuster te maken, blijft het stelsel versnipperd en complex. Het CAft adviseert opnieuw om te onderzoeken of het stelsel vereenvoudigd kan worden door een btw-systeem in te voeren, wat ook de compliance ten goede komt. Het CAft roept daarnaast op tot een kritische herziening van aftrekposten om de belastinggrondslag te verbreden. Dit biedt tevens ruimte voor tariefsverlaging.
De informele sector, zoals de vacation rentals, volgens het IMF goed voor 15 procent van het bbp, ondermijnt compliance. Versterking van de Belastingdienst is derhalve essentieel om de belastingopbrengsten te waarborgen, gezien de verouderde systemen en het gebrek aan inzicht in belastingnaleving. Betere samenwerking met de Douane en Sociale Verzekeringsbank, inclusief gegevensuitwisseling, kan naleving versterken en fraude tegengaan. Daarnaast benadrukt het CAft dat een centrale inning van premies en belastingen door de Belastingdienst aanzienlijke voordelen kan opleveren.
Leemte in wet- en regelgeving
Het CAft dringt er bij Aruba op aan om een recent ontdekte leemte in de wet- en regelgeving van Aruba te dichten. Het gaat hierbij om de bevoegdheid van de Minister van Financiën om eigenstandig de loon- en inkomstenbelasting (neerwaarts) te mogen bij stellen. Het ontbreekt hier, naar lezing van het CAft aan de juiste ‘checks and balances’. Een wijziging aan de uitgavenkant dient immers vooraf door de Staten te worden goedgekeurd, maar voor de inkomstenkant is dit nog onvoldoende geborgd.
Begroting- en verantwoordingscyclus
Een tijdig vastgestelde begroting vormt de basis voor goed financieel beheer. Het ontbreken van een vastgestelde begroting voor 2025 belemmert niet alleen de controlerende rol van de Staten, maar heeft ook directe gevolgen: zonder vastgestelde begroting kan de regering van Aruba geen nieuwe leningen aangaan. Dit is problematisch, aangezien Aruba in 2025 een aflossingsverplichting van circa AWG 400 miljoen heeft. De behandeling van de begroting is echter nog niet gepland. Het CAft roept Aruba derhalve op om de begroting 2025 met urgentie vast te stellen. Ook de Rijksministerraad heeft Aruba hiertoe opgeroepen. Aruba loopt ver achter met de aanlevering van de verantwoordingsinformatie. De jaarrekening 2019 is nog steeds niet aangeboden aan de Staten.
Weerbaarheid
Hoewel de schuldquote van Aruba is gedaald naar circa 70 procent van het bbp in 2024, blijft het land kwetsbaar voor economische schokken. Bovendien nemen de rentelasten in 2025 naar verwachting 17 procent van de begroting in beslag. Verdere schuldafbouw is essentieel om toekomstige schokken op te vangen. De voortgang van afspraken met Nederland over een nieuw toezichtkader (rijkswet) biedt daarnaast perspectief op lagere rentelasten en meer financiële ruimte voor investeringen.