In de zondagse estafette-rubriek ‘Bericht uit…’ belichten columnisten uit de Caribische delen van het Koninkrijk bij toerbeurt de kanten van hun eiland waarvan zij vinden dat die de aandacht van alle koninkrijksburgers verdienen. Vandaag komt het bericht uit Bonaire.
Een geschenk uit de hemel
Door Burney el Hage
Een geschenk uit de hemel is iets dat heel erg welkom is, een zegen of een onverwachte meevaller. Door gelovigen vaak toegeschreven aan de hand van (hun) God en door niet gelovigen aan het universum of aan puur toeval of geluk. Soms herkennen wij deze geschenken niet. Zo ook in het geval van de plannen voor de – geleide en duurzame – ontwikkeling van Rincon en de voormalige plantages Lima en Bolivia.
Bonaire kent een economische groei die gepaard gaat met een haast exponentiële toename van de bevolking. Dit vertaalt zich onder meer in een nijpend tekort aan woningen en bouwkavels en stijgende prijzen van beiden. Een uitdaging voor het lokale bestuur om dat in goede banen te leiden. In het onlangs verschenen rapport Gerichte groei van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland 2050 staat op pagina 200: “Kortom, demografische ontwikkelingen kunnen, zeker in combinatie met een groeiend toerisme, bij gelijkblijvend beleid en omstandigheden leiden tot toenemende schaarste en daarmee sociale cohesie en brede welvaart verder op de proef stellen.”
Ik vraag mij af wie hier op Bonaire het rapport gelezen heeft. Ik vrees (bijna) niemand. Het gestelde is al de dagelijkse realiteit en in die mate dat het nog verder op de proef stellen ervan een waar doemscenario is. Tot nu toe lijkt de oplossing te worden gezocht in een aanpak die niet gericht is op het feitelijke probleem. Voorbeeld is het recentelijk genomen besluit tot het beperken van de verkoop van woningen aan niet ingezetenen. In eerste instantie sympathiek, maar rationeel gezien niet echt logisch en zelfs negatief voor de economie en inwoners van Bonaire. Zo lang je economische groei toestaat, is de influx van nieuwkomers onvermijdelijk. En die zullen toch echt ergens moeten wonen. Het zich beperken tot het nemen van dit ‘verbodsbesluit’ – met de nodige loopholes – is geen oplossing voor het werkelijke knelpunt.
Waarom geen strategische aanpak op basis van van een geformuleerde visie/doel ten aanzien van het eiland dat we willen zijn/worden? Het hierboven aangehaalde rapport schetst verschillende ontwikkelingsrichtingen met hun respectievelijke impact op het leefklimaat. Op pagina 204 e.v. worden drie maatregelenrichtingen beschreven: een “nulgroei of bevolkingskrimp”, een “snelle bevolkingsgroei” en een “gerichte groei”. Zowel de nulgroei/bevolkingskrimp en de snelle bevolkingsgroei worden door de opstellers van het rapport afgeraden. Opmerkelijk is dat de maatregelen die het eilandbestuur tot nu toe heeft genomen gericht zijn op een nulgroei/bevolkingskrimp, terwijl het rapport juist de derde optie aanbeveelt: een gerichte groei. Die vergt evenwel wat meer bestuurlijke inspanning. Dus niet sec een verbiedend beleid, maar een faciliterend/sturend gekoppeld aan een weldoordachte visie. Actieve inspanning dus en los van emoties en persoonlijke belangen. Vooral het laatstgenoemde, emoties en persoonlijke belangen, is de grootste uitdaging voor gerichte en duurzame groei van Bonaire.
In het rapport wordt gerefereerd aan toenemende schaarste. De woning- en bouwkavelmarkt is, zoals ik eerder aangaf, hiervan een voorbeeld. Wat in deze context van belang is, is dat alleen wordt gekeken naar een van de twee bestaande woonkernen, namelijk Kralendijk. Als het gaat om het benutten van de fysieke (infrastructurele) ruimte op Bonaire voor een gerichte en duurzame groei heeft Bonaire helemaal geen ruimtegebrek.
Bonaire heeft een oppervlakte van om en nabij 300 km2 en Kralendijk is de traditionele kern van ongeveer 20 km2. De bevolkingsomvang is 25.000, waarvan 22.000 in Kralendijk en 3.000 in Rincon. Verder zijn vrijwel alle overheidsdiensten, bedrijven en hotels in Kralendijk gevestigd. Ook de luchthaven, vrachthaven(s), ziekenhuis en nutsbedrijven bevinden zich in Kralendijk.
De Staatscommissie gaat uit van een bevolkingsgroei tot 70.000 in het jaar 2050. Dat is 45.000 meer dan nu. Dus gemiddeld 1.800 inwoners per jaar meer tot 2050. Ter vergelijking, sinds 2015 groeit Bonaire met een gemiddelde van ongeveer 1.000 per jaar. Stel dat we het gerichte groeiscenario vaststellen op een toename van maximaal 250 inwoners per jaar. Dan zal Bonaire in het jaar 2050 om en nabij 32.000 inwoners tellen. Bij ongewijzigd ruimtelijk beleid zullen deze 6.250 extra inwoners in de kern Kralendijk gevestigd worden. Dus: zeer veel succes toegewenst met het behoud van het unieke karakter van Bonaire en het nog te ontwikkelen kwalitatief hoogwaardige en duurzaam toeristische product!
Is er nog hoop op een gerichte/beheerste groei? In theorie wel, maar in de praktijk vooralsnog niet. Elke maatregel voor gerichte en duurzame groei die afwijkt van hetgeen we altijd hebben gedaan (blijven bouwen, investeren en ontwikkelen binnen die traditionele kern) zal stuiten op tegenwerking, emoties en bescherming van persoonlijke belangen. De niet-rationele wijze waarop Rincon en de ontwikkelingsplannen Lima en Bolivia als opties voor strategische gebiedsontwikkeling behandeld worden, doet de hoop verder vervliegen. Rincon en de voormalige plantages Lima en Bolivia (de laatste twee zijn privébezit) liggen gunstig ten opzichte van Kralendijk. Ruimtelijk gezien zijn deze drie opties geschenken uit de hemel aangezien ze de mogelijkheid bieden voor een gerichte en duurzame groei.
Door strategische gebiedsontwikkeling waarbij ze via een hoofdweg ook onderling met elkaar en met Kralendijk worden verbonden, is in ruimtelijke zin een gerichte en duurzame groei van Bonaire te realiseren. Door ze beperkt (verder) te ontwikkelen met woningen, scholen, winkels en dienstverlenende instanties, toeristische producten en dergelijke kan het eiland zonder probleem gebalanceerd groeien. Het liefst ook rekening houdend met het voorstel van de inmiddels wijlen projectontwikkelaar van de voormalige plantages Bolivia en Lima: 10% strategische gebiedsontwikkeling en 90% natuurherstel en natuurontwikkeling. Alle drie gebieden grenzen op een zeer natuurlijke wijze aan de traditionele kern Kralendijk en bieden uitstekende mogelijkheden voor het ontlasten van de schaarste en congestie daar.
Bolivia en Rincon bieden bovendien ook nog de mogelijkheden voor de ontwikkeling van duurzame voedselproductie in micro-economieën. Van deze drie gebieden is Rincon het gebied dat het snelst in ontwikkeling gebracht kan worden. De potentie van Rincon is al eens eerder onderkend, maar nooit gerealiseerd. Een ander pluspunt is dat deze drie gebieden niet bedreigd worden door zeespiegelstijging.
Wij lijken de geschenken uit de hemel niet altijd te herkennen of te waarderen. We lijken verblind door onze irrationaliteit, emoties en kortetermijnbelangen. Later, veel later, komt het besef, maar dan is het vaak te laat. Zo ook bij de ontwikkeling van Bolivia, Lima en Rincon.