Den Haag – Arme inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba zien hun koopkracht per 1 januari tot wel 10% dalen. Als het directe gevolg van het beleid van het kabinet Schoof gaat een alleenstaande met het minimumloon er tussen de 173 tot 184 dollar per maand op achteruit, een gezin met 2 kinderen en een inkomen van 1,5 keer het minimumloon levert maandelijks 165 tot 174 dollar in. Mensen in de onderstand of met een ouderdomsuitkering worden even hard geraakt.
Deze alarmerende cijfers zijn afkomstig van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) dat voor het eerst de koopkrachtontwikkeling in Caribisch Nederland heeft berekend zoals het al jaren voor Europees Nederland doet. Het Nibud heeft uitgerekend wat BES-burgers in het portemonnee voelen van het door de regering per 1 januari stopzetten van de energietoeslag en subsidie op vaste aansluittarieven voor energie, water en telecom. Ook het besluit dat minimumloners volgend jaar belasting moeten betalen is in de cijfers verwerkt.
Het Nibud was nauw betrokken bij de totstandkoming van het rapport ‘Een waardig bestaan’ van de Commissie Thodé dat tot een forse verhoging van het minimumloon heeft geleid: “Voor de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland stelden we in 2023 vast dat huishoudens met een minimuminkomen niet rond konden komen,’ aldus directeur Arjan Vliegenthart. “Daarop zijn stappen gezet waardoor de situatie in 2024 iets verbeterde. Die verbetering blijkt nu tijdelijk te zijn geweest. Een groot deel van de positieve effecten uit 2024 wordt weer ongedaan gemaakt.”
De koopkrachtplaatjes zijn gebaseerd op onder meer verwachte loon-en prijsstijgingen en overheidsmaatregelen en de effecten daarvan op het vrij besteedbare inkomen van verschillende type huishoudens. Het Nibud heeft berekend dat de koopkracht in Europees Nederland in 2025 er voor verreweg de meesten op vooruitgaat.
Factsheet koopkrachtontwikkeling Caribisch Nederland 2025 (Bron: Nibud)
Voor Europees Nederland maakt het Nibud jaarlijks minimumvoorbeeldbegrotingen. Daarnaast maakt het Nibud voor 117 voorbeeldhuishoudens koopkrachtplaatjes om te zien hoe hun koopkracht zich ontwikkelt in het komende jaar, als gevolg van verwachte loon-en prijsstijgingen en overheidsmaatregelen. De koopkrachtplaatjes voor Europees Nederland lieten voor 2025 voor veel huishoudens een lichte koopkrachtvooruitgang zien. In navolging van deze koopkrachtplaatjes voor Europees Nederland kijken we nu ook naar de verwachte koopkrachtontwikkeling in Caribisch Nederland. De volgende maatregelen staan op stapel:
1. Verandering belastingstelsel
Per 1 januari 2025 stonden er een aantal veranderingen op stapel in het stelsel voor de inkomstenbelasting in Caribisch Nederland. Zo zou de belastingvrije som gekoppeld worden aan het minimumloon. Ook zou het startbedrag voor de tweede belastingschijf voor de inkomstenbelasting verlaagd worden, van $ 322.769,- naar $ 50.000,-. Dit zou betekenen dat mensen met een inkomen tot het minimumloon geen belasting betalen. Mensen met een inkomen hoger dan het minimumloon zouden dan over de eerste $ 50.000,- boven het minimumloon een tarief van 30,4 procent betalen en over alles wat zij meer verdienen dan (minimumloon + $ 50.000,-) 35,4 procent.
Door een amendement zijn deze maatregelen minimaal een jaar uitgesteld. Door de extra verhogingen van het minimumloon in juli 2024 is dit in de tweede helft van 2024 boven de belastingvrije som uitgekomen. Over het gehele jaar 2024 bleef het minimumloon echter onder de belastingvrije som, zodat men met een inkomen op het minimumloon geen belasting verschuldigd was. Dat gaat in 2025 veranderen. Met een inkomen op minimumloon moet men dan wel belasting gaan betalen. Het effect is per eiland verschillend, omdat de belastingvrije som op alle drie eilanden gelijk is, terwijl de minimumlonen per eiland verschillen. De te betalen belasting zal op Bonaire ongeveer $ 8 per maand zijn, op Sint-Eustatius $ 11 dollar per maand en op Saba $ 6.
Ook huishoudens met een onderstandsuitkering ter hoogte van het minimumloon worden hierdoor belastingplichtig. Op dit moment is dat niet het geval. Onderstand is de bijstand in Caribisch Nederland.
2. Aflopen tijdelijke maatregelen
Naast de verhoging van het minimumloon heeft de regering in 2024 een aantal tijdelijke maatregelen getroffen om de vaste lasten van huishoudens te verlichten. Per 1 januari 2025 loopt veel van dit tijdelijke beleid af. Hieronder lichten wij de aflopende maatregelen kort toe.
Energietoeslag
In 2024 kregen ontvingen huishoudens in Caribisch Nederland met een laag inkomen een energietoeslag van $ 1.300. Dit staat gelijk aan gemiddeld $ 108 per maand. Per 1 januari 2025 houdt de energietoeslag op. Dat betekent dat huishoudens met een laag inkomen maandelijks zo’n $ 108 aan inkomen verliezen.
Subsidie vaste aansluittarief voor elektriciteit
Om huishoudens tegemoet te komen wegens de hoge lasten voor elektriciteit en drinkwater werd in 2023 en 2024 een subsidie verstrekt aan de energie- en drinkwaterbedrijven waardoor zij de kosten van het vaste aansluittarief konden reduceren. In 2024 bedroeg de besparing $ 35,14 per maand per huishouden voor elektriciteit. De vastrechttarieven in Caribisch Nederland worden gebaseerd op de vastrechttarieven in Europees Nederland zoals deze bijgehouden worden door de ACM. Deze subsidie vervalt in 2025.
Subsidie vast aansluittarief voor drinkwater
In de begroting van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is een taakstelling opgenomen voor het reduceren van de subsidie op het drinkwater in Caribisch Nederland. De precieze uitwerking van deze taakstelling is nog ongewis. Een grove berekening wijst uit dat de vastrechttarieven voor drinkwater op Bonaire zullen stijgen met iets meer dat $ 6 per maand op Bonaire en een kleine $ 9 op Sint-Eustatius. Omdat de drinkwatervoorziening op Saba dermate afwijkt van die op Bonaire en Sint-Eustatius is hier geen goede berekening voor te maken. We veronderstellen daarom dat de kosten van drinkwater op Saba op dezelfde manier zullen stijgen als op Sint-Eustatius.
Subsidie telecom
Om de kosten voor internet betaalbaar te houden wordt er sinds 2023 een subsidie verstrekt om de internettarieven per aansluiting met $ 35 te verlagen. Hier bovenop wordt in 2024 een additionele subsidie verstrekt van $ 15 per aansluiting. Deze additionele subsidie vervalt per 2025.
3. Veranderingen in minimumloon en uitkeringen 2024-2025
In januari en juli 2024 is het minimumloon in Caribisch Nederland verhoogd, naar aanleiding van de adviezen van de commissie sociaal minimum Caribisch Nederland. In samenhang met de stijging van het wettelijk minimumloon stegen ook de kinderbijslag, de onderstand, de AOV en de AWW. In voorgaande jaren zijn het minimumloon en de uitkeringen extra verhoogd om de inkomsten richting het sociaal minimum te brengen. Voor 2025 staat een dergelijke extra stijging niet op het programma.
De stijging van het wettelijk minimumloon en uitkeringen volgt in 2025 alleen de gebruikelijke indexering. Deze hangt samen met de ontwikkeling van het prijsindexcijfer in het derde kwartaal van het voorgaande jaar. Naar verwachting stijgen de minimumlonen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba met respectievelijk 2,5, 3,1, en 2,0 procent. Omdat er naast de stijging van het minimumloon geen ramingen zijn voor de inflatie in Caribisch Nederland in 2025, nemen we de stijging van het minimumloon, uitkeringen en de inflatie niet mee in onze berekeningen.
4. Inflatie en prijsontwikkeling
Op 23 oktober heeft het CBS de voorlopige cijfers voor de inflatie (CPI) in Caribisch Nederland voor het 3e kwartaal van 2024 gepubliceerd. Deze cijfers laten zien dat er tussen het 3e kwartaal van 2023 en 2024 een gemiddelde prijsstijging is op alle eilanden tussen de 2 en de 3 procent. Het prijspeil voor de vaste lasten waarop de subsidie afloopt (‘huisvesting, water en energie’) lijkt in het derde kwartaal van 2024 op hetzelfde niveau of hoger te liggen als in 2022. Daarmee kan aangenomen worden dat de kosten voor energie en water sinds 2022 niet gedaald zijn.
Er zijn ook andere maatregelen, zoals de voorgenomen bezuinigingen en de ontwikkeling van prijzen in Europees Nederland, die effect zullen hebben op de prijzen in Caribisch Nederland. Deze effecten zijn momenteel niet te kwantificeren.
5. Koopkrachtontwikkeling
Het verlagen van de subsidies op elektriciteit en water betreft het vastrecht. Elk huishouden zowel qua samenstelling als qua inkomen heeft daar dus (in dollars) in dezelfde mate mee te maken. Dat geldt ook voor de subsidie op het internet. Uitgedrukt in procenten treffen deze maatregelen lagere inkomens harder dan hogere inkomens. De energietoeslag was gericht op lagere inkomens. Het vervallen van deze toeslag treft dus vooral de lagere inkomens.
We geven een aantal voorbeelden. We vergelijken hierbij met de situatie van de tweede helft van 2024, na de extra verhoging van het minimumloon per 1 juli 2024:
De bovenstaande berekeningen vertonen voor alle drie de eilanden hetzelfde patroon. Huishoudens met een klein inkomen hebben het niet makkelijk. Zeker als er naast een klein inkomen kinderen zijn, zijn niet alle minimale uitgaven betaalbaar. Het wegvallen van de energietoeslag en de subsidies voor water, elektriciteit en internet leidt zonder flankerend beleid tot een forse koopkrachtachteruitgang voor met name de lagere inkomens op de eilanden. Daarmee wordt een groot deel van de positieve effecten uit 2024 weer ongedaan gemaakt.