Den Haag – Sint Eustatius is bij de verdeling van de 5e tranche Regio Deals 10 miljoen euro toegekend, zo heeft minister Mona Keijzer vandaag bekend gemaakt. Eerder kreeg Saba al 5 miljoen.
De bijdrage aan Statia gaat onder meer naar de renovatie van Fort Oranje en het Government Guesthouse (met het oog op de viering van 250 jaar First Salute in 2026), de herbouw van het historische Madam Theatre en een “kick start” voor het reeds geplande gezondheidscentrum.
Algemene overwegingen
- Rijk en Regio werken samen in Regio Deals aan complexe, regionale opgaven gericht op het vergroten van de kwaliteit van leven, wonen en werken in de Regio (‘brede welvaart’).
- Regio Deals beogen de samenwerking tussen overheden, onderwijs, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners in de Regio en tussen Rijk en regio te versterken.
- Voor de Regio Deals zijn middelen beschikbaar uit de Regio Envelop, waarbij vanuit het partnerschap vertrekpunt is dat de Rijksbijdrage gepaard gaat met minimaal eenzelfde bijdrage aan regionale (publieke en/of private) financiering.
- De Regio Deals onderscheiden zich door haar integrale en gezamenlijke programmatische aanpak met lerend en adaptief karakter en met financiering van zowel Rijk als regio van reguliere beleidsinstrumenten.
- De Regio Deals zijn bedoeld als een tijdelijke impuls voor regionale ontwikkeling met een duurzaam effect, waarbij geleerde lessen en structurele exploitatiekosten van lange termijn investeringen worden geborgd.
- De middelen uit de Regio Envelop voor de Regio Deals vijfde tranche worden door VRO beschikbaar gesteld als Bijzondere Uitkering op grond van het Besluit Specifieke uitkering Regio Deals vierde, vijfde en zesde tranche.
- Deze deal ligt in het verlengde van afspraken uit het in 2022 tussen OCW en Caribisch Nederland gesloten Cultuurconvenant en de in juni 2024 met het Openbaar Lichaam afgesproken Cultuuragenda 2024-2028.
Specifieke overwegingen
Kenmerk regio - Sint Eustatius heeft zowel een rijke flora en fauna op het eiland als koraal in de oceaan, en een bijzondere cultuurhistorie die in veel historische bezienswaardigheden tot uiting komt.
- Tegelijkertijd worstelen inwoners met armoede, stapeling van gezondheidsproblemen en een arbeidsmarkt die te lijden heeft van braindrain. Deze problemen zijn van grote omvang vergeleken met andere openbare lichamen of gemeenten in Europees Nederland.
- Vanwege de geïsoleerde ligging van het eiland is consistente, betaalbare toegang vanuit en naar het eiland een uitdaging.
- Het eiland kampt met beperkte uitvoeringskracht en de economische ontwikkeling is beperkt. Strategische samenwerking tussen de eilanden en de ontwikkeling van een duurzame bezoekerseconomie zijn gewenst, maar de inspanningen daartoe vergen een impuls.
- Sint Eustatius en andere eilanden in de geografische regio hebben een lange en complexe geschiedenis met kolonialisme. De Nederlandse regering heeft op 19 december 2022 excuses gemaakt.
Opgave: ruimte voor sociale cohesie, betere zorg en sterkere bezoekerseconomie - De huidige zorgvoorzieningen en infrastructuur zijn verouderd en voldoen niet meer aan de hedendaagse normen en onderliggende wet- en regelgeving voor verantwoorde zorg, wat ten koste gaat van de toegankelijkheid, kwaliteit en doelmatigheid van de zorg.
- Het economische landschap is uiterst kwetsbaar op Sint Eustatius en kan profiteren van een nieuwe bezoekersstrategie die aansluit bij de nichemarkten duiken, ecologie en cultural-heritage.
- Voor sociale bijeenkomsten zijn op het eiland geen geschikte locaties.
- Kansen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te betrekken bij het arbeidsproces op Sint Eustatius moeten worden aangegrepen.
- Deze Regio Deal richt zich op het verbeteren van de brede welvaart op Sint Eustatius. Daartoe wordt een aantal investeringen voorgesteld die bijdragen aan het vergroten van de brede welvaart van Sint Eustatius en haar inwoners. Tegelijkertijd wordt de herdenking van 250 jaar Sint Eustatiusdag in 2026 voorbereid. Op deze dag wordt Statiaanse identiteit en eenheid gevierd in de breedste zin van het woord.
Nationale doelstellingen - De Regio Deal heeft betrekking op de nationale doelstellingen die zijn vastgelegd in het Bestuursakkoord Sint Eustatius 2024-2027 dat is gesloten tussen het Openbaar Lichaam Sint Eustatius en het Rijk der Nederlanden. Dit akkoord richt zich op vier centrale thema’s: welzijn, welvaart, circulariteit en goed bestuur1. Het thema welvaart wordt in de Regio Deal uitgewerkt.
- BZK (Directie Koninkrijksrelaties) bevordert in deze Regio Deal de uitvoering van doelen, aanpak en resultaten, onder andere door directe uitvoeringscapaciteit ter beschikking te stellen.
- VWS ziet erop toe dat de inhoud van dit convenant aansluit bij het taak- en doelterrein van VWS. Daarnaast legt VWS waar nodig verbinding met relevante landelijke zorgakkoorden en programma’s
Opgave gericht op het verstevigen van de samenwerking - Het OLE zet zich in voor het versterken van de samenwerkingsverbanden met lokale organisaties op het eiland. Het OLE zoekt naar productieve en duurzame partnerschappen bij het uitvoeren van de Regio Deal.
Komen het volgende overeen: - Doelen, aanpak en resultaten Regio Deal Sint Eustatius
Artikel 1 – Doelen
De Regio Deal heeft drie belangrijke doelen en een overkoepelende doelstelling:
Programmalijn 1: Versterking erfgoed en herinnering aan de Statiaanse geschiedenis
- De leefbaarheid, culturele identiteit en sociale cohesie van Sint Eustatius verbeteren.
- De historische kern en belangrijke erfgoedlocaties dragen bij aan sociale cohesie, betrokkenheid bij de eigen geschiedenis en de economische waarde van Sint Eustatius.
- Betekenisvolle uitwisseling en herdenking van de Statiaanse geschiedenis wordt ondersteund.
Programmalijn 2: Welzijn & Recreatie - De mensen op Sint Eustatius zijn gezonder.
- Zorginstellingen voldoen aan de moderne normen.
- De sociale cohesie wordt versterkt omdat recreatiemogelijkheden uitnodigen tot ontmoeting.
- Mensen op Sint Eustatius hebben meer mogelijkheden om creatieve vaardigheden te ontwikkelen.
- De mogelijkheden voor culturele ontwikkeling en amusement verruimen.
- Inwoners gaan vaker naar buiten om te bewegen en te genieten van de natuur.
- Bewoners hebben kennis over de natuur van het eiland en over cultureel belangrijke planten- en diersoorten.
Programmalijn 3: De bezoekerseconomie wordt versterkt. - Er is een plan met een duidelijke strategie voor het ontwikkelen van een bezoekerseconomie op Sint Eustatius.
- De eerste stappen in de uitvoering van het plan zijn gezet.
Overkoepelend doel
Daarnaast is een overkoepelend doel om meer arbeidskansen te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de werkgelegenheid die de Regio Deal creëert, via social return bij overheidsopdrachten. De personen worden ondersteund door een jobcoach van het Openbaar Lichaam.
Artikel 2 – Aanpak
Voor elke programmalijn worden specifieke maatregelen beoogd.
1 Zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2023/11/17/afsprakenakkoord-sint-eustatius-2024-2027).
OCW zal voor het uitwerken van de programmalijnen 1 en 2 waar gewenst in contact staan met de organisaties in het eigen netwerk zoals het Nationaal Restauratiefonds, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Rijkscultuurfondsen en daarbij toezien op de voortgang van deze Regio Deal.
Programmalijn 1: Versterking erfgoed en herinnering aan de Statiaanse geschiedenis - Renovatie Fort Oranje & Government Guesthouse
o Dankzij renovatie en herstel worden de centraal gelegen historische gebouwen klaargemaakt voor toekomstige ambities van het eiland. Fort Oranje kan daarbij als rolstoel-toegankelijke multifunctionele ontmoetingslocatie worden gebruikt (inclusief tentoonstellingsruimtes, een vergaderruimte, een café en openbare zitplaatsen). - De omgeving van Battery Rotterdam & Battery Amsterdam worden schaduwrijke ontmoetingsplaatsenen plaatsen voor herdenking.
o De locaties worden geschikt gemaakt voor bezoekers met interesse in de geschiedenis van Sint Eustatius en herdenking van de Statiaanse identiteit en veerkracht.
o Om bezoekers vrij te kunnen laten bewegen wordt het terrein opgeknapt. Zo moet puin worden verwijderd en de constructie verstevigd om aan de minimale veiligheidsvoorschriften te voldoen.
o Het werk van lokale, regionale en diasporakunstenaars verdient een plaats in het herdenken, en vraagt daarom investering vanuit de Regio Deal. Hun kunstinstallaties nodigen uit tot kritische reflectie en dragen bij aan de schoonheid en betekenis van de ruimte.
o De ruimte wordt erkend als cultureel erfgoed.
Programmalijn 2: Welzijn & Recreatie - Botanische tuin
o De Miriam C. Schmith botanische tuin wordt hersteld zodat deze weer functioneert als een plaats voor gemeenschappelijke recreatie.
o Opdracht wordt gegeven voor het maken van een tuinontwerp dat dient als basis voor de verdere ontwikkeling van de botanische tuin. - Madam Theatre
o Een theater wordt gebouwd op de locatie van het historische Madam Theatre in het historische centrum van Oranjestad.
o Het gebouw wordt geschikt gemaakt voor multifunctioneel gebruik – dans, flexwerk, ateliers voor artiesten, congres- en vergaderruimtes, ruimte voor live muziek- en theatervoorstellingen, opslagfaciliteiten (kostuums, instrumenten, apparatuur).
o Een governancestructuur voor het Madam Theater wordt opgezet.
o Een meerjarenbeheer- en onderhoudsplan wordt opgesteld voor het Madam Theatre, ook voor na het einde van de Regio Deal.
o Een 1-jarige programmeringsagenda (inclusief organisatorisch draaiboek) wordt opgesteld met de afdeling Cultuur van het OLE en de nieuwe directie van het Theater. - Gezondheidscentrum
o Het reeds geplande gezondheidscentrum wordt een kick-start gegeven door:
Het bouwrijp maken van de percelen die door het OLE voor dit doel zijn bestemd en aangekocht;
Het opleveren van een programma van eisen door alle deelnemende zorgaanbieders en het samenvoegen daarvan tot één integraal programma van eisen;
Het aanleveren van tekeningen, bestekken en een gedetailleerde begroting op basis van dit integrale programma van eisen door een (in te schakelen) projectbureau;
Het regelen van de financieringsaanvraag en het garanderen van terugbetaling door de deelnemende partijen.
Programmalijn 3: Bezoekerseconomie
o Een masterplan voor bezoekers voor Sint-Eustatius wordt ontwikkeld en de belangrijkste adviezen worden geïmplementeerd.
o Belanghebbenden zoals OLE/Tourism Foundation op het eiland worden betrokken om een breed draagvlak te creëren voor het Masterplan. EZ wil hieraan bijdragen door ondersteuning door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Ook bestaande adviezen worden meegenomen.
o Vooruitlopend daarop wordt gestart met het verwijderen en vernieuwen van verouderde, beschadigde en onleesbare informatieborden.
Artikel 3 – Beoogde resultaten
Programmalijn 1: Versterking erfgoed en herinnering aan de Statiaanse geschiedenis
Partijen streven naar renovatie van Fort Oranje en het Government Guesthouse. Dat wil zeggen dat de locaties:
o Zijn hersteld op een manier dat het organiseren van openbare culturele evenementen mogelijk is, zoals de aanstaande viering van Statia Day 2026.
o Voldoen aan de minimale veiligheidseisen voor openbaar gebruik en toegang. - Partijen streven naar het opknappen van het gebied rondom Battery Amsterdam & Rotterdam:
o Er is informatievoorziening geplaatst.
o Er is een monument en ruimte voor kunst gerealiseerd.
o Voldoet aan de minimale veiligheidseisen voor openbaar gebruik en toegang.
o Is ingericht als een toegankelijke openbare ruimte met voldoende zitplaatsen en sanitaire voorzieningen.
Programmalijn 2: Welzijn & Recreatie - Het streven is dat de botanische tuin:
o een veilige en uitnodigende recreatieruimte is waar bewoners en bezoekers in contact kunnen komen met de natuur.
o een veilige omgeving biedt voor studenten en bezoekers om te leren over natuurbehoud en over cultureel belangrijke planten- en diersoorten. - Het streven is dat het Madam Theatre:
o een openbaar gebouw is dat geschikt is voor multifunctioneel gebruik (dans, flexwerk, ateliers voor artiesten, congres- en vergaderruimtes, ruimte voor live muziek- en theatervoorstellingen, opslagfaciliteiten voor onder meer kostuums, instrumenten en apparatuur).
o een governancestructuur heeft die is bekrachtigd door het bestuurscollege van het OLE.
o een meerjarenbeheer- en onderhoudsplan heeft, ook na afloop van de Regio Deal, bekrachtigd door het bestuurscollege van het OLE.
o een programmeringsagenda heeft opgesteld. - Het streven is dat het gezondheidscentrum:
o de eerste fase voor de bouw van een nieuw multifunctioneel zorgcentrum heeft afgerond, waaronder;
een integraal programma van eisen voor een nieuw multifunctioneel zorgcentrum;
bouw- en installatietekeningen, bestekken en gedetailleerde begrotingen van een nieuw multifunctioneel zorgcentrum voor Sint Eustatius;
het opstellen van een financieringsplan, op basis van bouw- en installatietekeningen, bestekken en begrotingen;
technisch onderzoek is uitgevoerd waaruit blijkt dat de aangekochte kavels geschikt zijn als bouwplaatsen;
beide percelen zijn bouwrijp gemaakt na voorbereiding van de fundering, wegverharding en water- en elektriciteitsaansluitingen.
6
Programmalijn 3: Bezoekerseconomie - Het streven voor het masterplan bezoekers is:
o Dat een extern bureau is ingehuurd en een Masterplan Bezoekers voor Sint Eustatius is geschreven.
o Dat met de uitvoering van het Masterplan Bezoekers is gestart
o Dat de informatieborden zijn vervangen.