Door Javina Bijl
Hoewel vraagstukken rondom klimaatverandering vaak worden geframed als kwesties waarvan de oplossingen liggen in technologische en financiële middelen, groeit het inzicht dat de wortels van deze crisis diep verankerd zijn in koloniale machtsstructuren. In wetenschappelijke kringen en daarbuiten klinkt steeds vaker de roep om klimaatverandering te begrijpen als een symptoom van koloniale verhoudingen die hardnekkige ongelijkheden in stand houden.
Binnen ons eigen Koninkrijk hebben de zes Caribische eilanden elk te maken met uitdagingen om de negatieve gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden, ondanks hun historische, marginale bijdrage aan de oorzaken ervan. Terwijl dit thema, dat raakt aan ‘klimaatrechtvaardigheid’ veel aandacht krijgt in Europees Nederland, wordt de link met de Caribische eilanden niet altijd gelegd.
Om dit onderbelichte thema te onderzoeken, heb ik mij verdiept in het concept ‘coloniality’, oftewel kolonialiteit, dat inzicht biedt in de blijvende invloed van koloniale erfenissen op sociale, economische, politieke, ecologische en culturele vlakken. Het verwijst naar de instandhouding van koloniale structuren en ongelijkheden die tijdens de koloniale periode zijn ontstaan en na de formele beëindiging van dit tijdperk blijven voortduren. Dit concept heb ik gebruikt als lens om het begrip ‘klimaatrechtvaardigheid’ nader te onderzoeken.
1. Het concept ‘klimaatrechtvaardigheid’ belicht de ongelijke verdeling van de gevolgen van klimaatverandering, waarbij kwetsbare gemeenschappen, vaak voormalig gekoloniseerd, het zwaarst worden getroffen. Het pleit voor een rechtvaardigere verdeling van lasten en de erkenning dat juist de gemeenschappen die het minst bijdragen aan klimaatverandering, vaak het meest lijden onder de gevolgen ervan.
2. Bovendien speelt kolonialiteit een cruciale rol in hoe klimaatrechtvaardigheid wordt begrepen, geprioriteerd en beantwoord in academische en politieke kringen. Het beïnvloedt hoe onderzoek wordt uitgevoerd en beleid wordt vormgegeven. Ook bepaalt het wie er betrokken wordt bij de besluitvorming, waarbij de perspectieven van degenen die het meest worden getroffen door klimaatverandering vaak over het hoofd worden gezien.
Aan de hand van verschillende kwalitatieve onderzoeksmethoden sprak ik met individuen die zich actief inzetten voor klimaatrechtvaardigheid voor de Nederlands-Caribische eilanden. Met name jongeren uit de Caribische diaspora in Europees Nederland spelen hierin een centrale rol en vertegenwoordigen de stemmen van hun thuis-eilanden. De scheiding tussen de plekken waar de negatieve klimaateffecten plaatsvinden en waar de beweging grotendeels is gevestigd, weerspiegelt de ongelijkheden: de ‘brain drain’ heeft ertoe geleid dat veel mensen zijn geëmigreerd voor studie of werk, waardoor de eilanden minder capaciteit hebben om klimaatrechtvaardigheidskwesties lokaal aan te pakken.
Ook sprak ik met verschillende ngo’s, journalisten, wetenschappers, politici en beleidsmakers die zich uitspreken over deze kwestie. In mijn rapport beschrijf ik hoe zij de misstanden op verschillende wijzen aankaarten: van juridische campagnes tot artistieke uitingen en van online activisme tot straatprotesten. Uit mijn analyse blijkt echter ook dat deze inspanningen zich binnen een ‘gekoloniseerde ruimte’ bevinden. De klimaatrechtvaardigheidsbeweging is overwegend wit en bevindt zich voornamelijk in Europees Nederland. Hierdoor blijven de onderliggende structurele problemen van klimaatonrechtvaardigheid, die voortkomen uit kolonialiteit, bestaan.
Om dit probleem daadwerkelijk te doorbreken, is een fundamentele dekoloniale verschuiving nodig. Een waardevolle eerste stap zou zijn om de kennis en inzichten van de Caribische gemeenschap te erkennen en waarderen. Vooral de jonge generatie laat van zich horen en komt met vernieuwende oplossingen. Echter, de ondervertegenwoordiging van de Caribische diaspora in politieke instellingen benadrukt de structurele koloniale barrières waarmee zij worden geconfronteerd in hun poging om de politieke muren in Den Haag en daarbuiten af te breken.
Tot slot, kolonialiteit is niet alleen terug te zien in de klimaatbeweging. In mijn rapport laat ik aan de hand van een historische context zien hoe kolonialiteit verweven is in zowel het verleden, heden als toekomst van de eilanden. Geïnteresseerd in deze bevindingen? Lees dan mijn gehele rapport.
Javina Bijl schreef ‘The Colinality of Climate Justice’ als masterscriptie ter afsluiting van haar opleiding International Development Studies aan de WUR. Op 1 november is ze bij de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) aan de slag gegaan als adviseur op het domein democratie en rechtsstaat, maar blijft ze in haar vrije tijd het onderwerp klimaatrechtvaardigheid in relatie tot de eilanden volgen.