Den Haag – In reactie op kritiek van de Nationale ombudsman te weinig te doen aan sociaalmaatschappelijke achterstanden in Caribisch Nederland heeft minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Uitermark in een brief aan de Tweede Kamer een overzicht opgenomen van genomen en voorgenomen maatregelen om noden op de BES-eilanden te lenigen.
Uit de Kamerbrief
In het jaarverslag geeft de Nationale ombudsman een reflectie op armoede gerelateerde problematiek in Caribisch Nederland. Het realiseren van bestaanszekerheid voor mensen in Caribisch Nederland is van groot belang voor het kabinet. Net als de ombudsman ziet het kabinet dat problemen die mensen ervaren die in armoede leven verder gaan dan alleen financiële problemen, waaronder goede huisvesting, onderwijs, zorg en sociale steun. Zoals toegezegd in de brief van 2 februari jl., zullen de aanbevelingen en de reflectie van de Nationale ombudsman uit het rapport De eindjes aan elkaar knopen worden meegenomen bij de uitwerking van de adviezen van de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland.
Het kabinet heeft structurele maatregelen genomen om de inkomens te verhogen en de kosten voor levensonderhoud te verlagen. Met het openbaar lichaam Bonaire en betrokken ministeries wordt integraal en interbestuurlijk gewerkt binnen het programma Werken aan welvaart en welzijn, dat gericht is op de aanpak van armoede. Samen met de bovenwindse eilanden Saba en Sint Eustatius wordt bezien hoe daar een soortgelijk programma ingericht kan worden. Om de openbare lichamen te ondersteunen in hun lokale armoedebeleid is in 2023 en 2024 door het vorige kabinet geld beschikbaar gesteld. Dit kabinet stelt structureel € 2 miljoen beschikbaar voor lokaal armoedebeleid en schuldhulpverlening.
Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn afspraken gemaakt over de bouw van sociale huurwoningen en wordt door betrokkenen ingezet op snelle en duurzame realisatie van deze woningen. Hierin is ook aandacht voor specifieke doelgroepen. De Bonairiaanse woningstichting Fundashon Cas Bonairiano (FCB) zal 20 woningen realiseren voor deze doelgroepen. Ook loopt een traject om de huurcommissies in Caribisch Nederland toekomstbestendiger in te richten. In lijn met de aanbeveling van de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman uit 2020, is het ministerie van VWS in 2021 een pilotproject Begeleid wonen Bonaire gestart. Begeleid wonen Bonaire is inmiddels een structurele voorziening met 13 plekken.
Voor Caribisch Nederland zijn in 2022, 2023 en 2024 door het vorige kabinet middelen beschikbaar gesteld voor het verstrekken van schoolmaaltijden. Er is nu € 135 miljoen structureel voor schoolmaaltijen. Het huidige kabinet is aan het bezien welk deel hiervan voor Caribisch Nederland beschikbaar is.
Het Rijk ondersteunt de openbare lichamen bij het uitbreiden en verbeteren van het naschools activiteitenaanbod. Het ministerie van OCW en het ministerie van VWS hebben een maatwerkaanpak voor het programma School & omgeving afgesproken die aansluit bij het beleid van de openbare lichamen. Zo ontwikkelt het openbaar lichaam Bonaire een subsidiekader voor activiteiten, is de pilot Maatschappelijke diensttijd (MDT) succesvol afgerond en is een vervolg MDT-project in de opstartfase, is de schoolsportkalender voor het primair onderwijs uitgebreid en zijn voor het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs extracurriculaire activiteiten georganiseerd door het activiteitenbureau. Op St. Eustatius worden naschoolse activiteitenaanbieders gefaciliteerd, is het programma MDT geïmplementeerd en is er een lokaal activiteitenfonds. Op Saba is vorig jaar jongerencentrum the Spot geopend naast al bestaand aanbod en is dit jaar voor een periode van drie jaar MDT gestart op basis van de middelen die voor MDT nog beschikbaar zijn in 2024, 2025 en 2026.
Voor ouderen wordt de dagopvang door het ministerie van VWS samen met de openbare lichamen en betrokken zorgaanbieders stapsgewijs uitgebreid en activiteiten steeds meer aangepast op de vraag. Daarnaast worden meer inloopmogelijkheden in buurthuizen in de wijk gecreëerd en een gezamenlijke programmering ontwikkeld die tegemoetkomt aan de behoeften van de participanten. Daarnaast krijgt ondersteuning voor ouderen verder vorm in het kader van de implementatie van het Besluit maatschappelijke ondersteuning en bestrijding huiselijk geweld en kindermishandeling BES.
Vanuit het programma BES(t) 4 kids werken de openbare lichamen en de departementen SZW, OCW, VWS en BZK samen aan kwalitatief goede, betaalbare en toegankelijke kinderopvang in Caribisch Nederland, waarin de ontwikkeling van kinderen wordt gestimuleerd. Naar verwachting treedt per 1 juli 2025 de Wet kinderopvang in werking. Doel van de wet is om de kwaliteit en de financiële toegankelijkheid van de kinderopvang te verbeteren. De afgelopen jaren zijn stappen gezet om de kwaliteit en de financiële toegankelijkheid te verbeteren, waaronder substantiële verlaging van de ouderbijdrage.
Tijdens rondetafelgesprekken met de Nationale ombudsman op Bonaire kwam het onderwerp schuldsanering aan de orde. Om zicht te krijgen op de aard en omvang van de schuldenproblematiek heeft het ministerie van SZW het Nibud gevraagd om dit te onderzoeken. Tevens is een subsidie aan de NVVK (branchevereniging schuldhulpverlening) verstrekt om de openbare lichamen te ondersteunen bij het opzetten van laagdrempelige schuldhulpverlening. Intussen verkent dit kabinet of schuldhulpverleningswetgeving noodzakelijk en mogelijk is in Caribisch Nederland.
Bij Prinsjesdag 2023 heeft het vorige kabinet structureel middelen gereserveerd voor het openbaar vervoer op de eilanden. Bij de Voorjaarsnota 2024 zijn deze middelen toegevoegd aan de vrije uitkering. Met deze middelen worden de openbare lichamen in staat gesteld ervoor te zorgen dat de vervoerskosten op de eilanden teruggebracht worden.