Door Miguel Mansur
Een democratie kan niet zonder regelmatige, vrije en eerlijke verkiezingen. Verkiezingen hebben gevolgen voor de kwaliteit van het leven van de inwoners van Aruba en toekomstige generaties. Verkiezingen zijn een vertegenwoordiging van de stem van het volk, dus het is belangrijk dat de stem zo luid en duidelijk mogelijk wordt gehoord. Burgers moeten zich eigenaar voelen van het bestuur van hun land. Verkiezingen bepalen de vertegenwoordigers die zullen beslissen hoeveel van het zuurverdiende inkomen van burgers wordt belast en hoe dat geld wordt besteed.
Democratie werkt alleen als mensen meedoen. Betrokkenheid bij het politieke proces is cruciaal. Verkiezingen zijn een unieke kans voor verandering die slechts om de vier jaar plaatsvinden. Het is niet alleen belangrijk om deelname aan te moedigen, maar ook om te garanderen dat de resultaten zich vertalen in een zo eerlijk mogelijke weergave van de uitgebrachte stemmen.
Met het bovenstaande in het achterhoofd wil ACCION21 graag wijzigingen aanbrengen in de kiesverordening om de deelname te vergroten, het eigenaarschap te vergroten, de vertaling van uitgebrachte stemmen naar een eerlijkere vertegenwoordiging te verbeteren, de democratische wil te respecteren en politieke vriendjespolitiek te beperken. Daartoe dienen wij vandaag een initiatiefwetsvoorstel in. Het gaat om de volgende vijf voorgestelde wijzigingen.
Kiesrecht voor niet-ingezetenen
De eerste voorgestelde wijziging van het kiesstelsel is om het kiesrecht uit te breiden naar personen met de Nederlandse nationaliteit die in Aruba geboren zijn, maar die in het buitenland wonen. Dit is een potentieel belangrijke groep kiezers van wie de stemmen in veel gevallen de verkiezingen aanzienlijk kunnen beïnvloeden. Elke verkiezingsperiode is er een grotere roep van Arubaanse studenten en expats die het recht eisen om te stemmen in hun land van herkomst. Niet-ingezetenen houden vaak nauwe banden met hun land van herkomst, vaak met uitgebreide familiebanden en soms met bezittingen zoals onroerend goed. Sinds 2020 kunnen in maar liefst 141 landen niet-ingezetenen stemmen. Deze voorgestelde wijziging moet dit ook eindelijk mogelijk maken in Aruba.
Invoering voorverkiezingen zoals op Curaçao
Daarnaast willen wij het misbruik van het verkrijgen van restzetels door grote partijen aanpakken. De grotere partijen maken misbruik van de Arubaanse verkiezingswetten door aanhangers te sturen om een handtekening te zetten voor partijen die anders niet levensvatbaar zijn, zodat ze kunnen profiteren van restzetels. Zowel bij de verkiezingen van 2017 als die van 2021 waren er partijen die minder stemmen kregen dan het aantal benodigde handtekeningen om deel te mogen doen.
Om de integriteit van ons verkiezingsproces te beschermen en te garanderen dat de wil van de kiezers zo nauwkeurig mogelijk wordt vertegenwoordigd, vindden wij het belangrijk om primaire lijsttrekkersverkiezingen in te voeren, zoals dat met succes is gebeurd op Curaçao. Op de tweede zaterdag en de tweede zondag na de kandidaatstelling worden primaire lijsttrekkersverkiezingen gehouden waarbij 1% van de bij de laatste verkiezing uitgebrachte stemmen vereist is om deel te nemen aan de parlementsverkiezingen. Deze eisen gelden niet voor partijen die bij de laatste verkiezingen één of meer zetels hebben behaald.
Door voorverkiezingen te houden wordt voorkomen dat niet-levensvatbare lijsten worden misbruikt door middel van fictieve steun om de kans op meer restzetels voor de grotere partijen te vergroten. Verder vergroot het de betrokkenheid van de burgers bij het verkiezingsproces. Uitgebrachte stemmen worden beter vertegenwoordigd in het parlement van Aruba.
Modernisering restzetelsysteem zoals de BES-eilanden.
Aruba is een parlementaire democratie met kieswetten die uit Nederland zijn gekopieerd. Terwijl restzetels slechts 1% van de zetels in de Tweede Kamer vertegenwoordigen, zorgen ze in small island development states voor een veel grotere verstoring van de democratische wil van de kiezers. Sinds 2021 bestaan 23,8% van de Arubaanse zetels uit restzetels. In Curaçao is dit maar liefst 42,9%. Deze slechte vertegenwoordiging van de stemmen van de kiezers in het parlement is slecht voor het vertrouwen in de democratie. Het zorgt er zelfs ook voor dat een meerderheid van stemmen toch kan resulteren in een minderheid in het parlement en andersom. In 2021 kregen de regeringspartijen een minderheid van de stemmen, maar wel een meerderheid van de zetels. Dit is natuurlijk absurd en het ondermijnt vrije en eerlijke verkiezingen.
De openbare lichamen Bonaire, Saba en Sint Eustatius hebben modernere kieswetten die de steun van de kiezers beter vertalen in vertegenwoordiging. Op Bonaire komt elke partij die 75% van de kiesdeler heeft gekregen in aanmerking voor de eerste restzetel en elke volgende restzetel staat open voor elke partij die vijftig procent van de kiesdeler heeft gekregen nadat elke partij één restzetel heeft gekregen.
In de gemeenschap is er grote steun voor deze verandering en in een debat met tien van de twaalf politieke leiders op 9 juni 2021 waren ze het er allemaal unaniem over eens om de modernisering van het restzetelsysteem te steunen, zodat het de democratische wil van de kiezers eerlijker weergeeft.
Invoering systeem met voorkeursstemmen
Een vierde voorstel is om te gaan werken met een systeem met voorkeursstemmen in plaats van dat de volgorde op de lijst van een politieke partij bepaalt wie er in het parlement komt. Het werken met voorkeurstemmen is veel democratischer: in plaats van de partijleider of een partijcommissie, bepalen de kiezers welke kandidaten van een partij worden gekozen.
Invoering termijnen
De vijfde verandering die wordt voorgesteld is de invoering van termijnen voor politieke ambtsdragers. Het voorstel is om de maximale termijn voor ministers en de minister-president vast te stellen op acht jaar en de maximale termijn voor parlementsleden op twaalf jaar. Omdat dit gaat om een wijziging van de Staatsregeling, is hier een apart wetsvoorstel voor gemaakt.
Termijnbeperkingen worden gesteund door een overweldigende meerderheid van meer dan twee derde van de Arubaanse kiezers. Termijnbeperkingen beïnvloeden het soort mensen dat zich verkiesbaar stelt en kunnen positieve gevolgen hebben voor de manier waarop gekozen functionarissen kunnen onderhandelen en compromissen sluiten. Het is belangrijk dat gekozen vertegenwoordigers rouleren, het zijn mensen uit alle lagen van de bevolking die een korte ambtstermijn hebben en daarna terugkeren om te leven onder de wetten die ze hebben gemaakt. Termijnbeperkingen zorgen ervoor dat politici en partijen zich niet meer bezig hoeven te houden met hoe ze herkozen kunnen worden en dat ze zich meer richten op het oplossen van problemen.
Miguel Mansur is oprichter en fractieleider van ACCION21