Den Haag – Deugdelijk bestuur in Caribisch Nederland is een van de hoofdthema’s waar het kabinet Schoof zich in 2025 focust, blijkt uit de vandaag gepresenteerde begroting voor het BES-fonds. Integer bestuur is een randvoorwaarde voor de verdere ontwikkeling van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, staat daarin te lezen.
De regering kondigt aan dat er volgende jaar regels komen om klokkenluiders te beschermen. Eerder dit jaar deed de Eilandsraad van Bonaire bij het Openbaar Ministerie aangifte tegen ambtenaren die aandacht vroegen voor misstanden in de organisatie zoals het inbreken door interim-eilandgriffier De Wolf in de emailboxen van politici.
“Komend jaar wordt samen met de eilanden een agenda Goed Bestuur uitgewerkt. De hoofdthema’s van deze agenda zijn het borgen van ambtelijke en bestuurlijke integriteit, versterking van toezicht en handhaving, de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit en het versterken van democratische instituties op de eilanden. Bij deze agenda zullen eveneens de conclusies van het rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) over ambtelijkbestuurlijke integriteit in Caribisch Nederland worden betrokken.”
“In 2025 richten wij ons op de aanbevelingen voor het vastleggen van inkoop- en aanbestedingsprocedures en het realiseren van een meldprocedure en bescherming voor klokkenluiders. Een goed functionerend vergunnings-, toezicht- en handhavingsstelsel (VTH) is essentieel voor het zijn van een betrouwbare overheid. In 2025 werken Bonaire, Sint Eustatius, Saba en het Rijk aan de doorontwikkeling en professionalisering van het VTH-stelsel. Over deze doorontwikkeling worden afspraken gemaakt op basis van meetbare stappen en resultaten”, aldus de toelichting op de begroting die qua financiën niet afwijkt van die van 2024.
Caribisch Nederland in begroting 2025
Voor Caribisch Nederland richten we ons vanuit het oogpunt van die zelfredzaamheid
op het behoud en verder vergroten van de brede welvaart.
Bonaire, Sint Eustatius en Saba moeten namelijk een gelijkwaardig deel
van Nederland kunnen zijn. Dit vraagt om het op orde brengen van de
randvoorwaarden die nodig zijn voor de verdere ontwikkeling van Caribisch
Nederland. Samen werken wij onder andere aan toekomstbestendige
financiële verhoudingen en deugdelijk bestuur, waaronder het versterken
van de uitvoeringskracht. Voor het vergroten van de zelfredzaamheid blijven
we werken aan de doorontwikkeling van het sociaal, economisch en fysiek
terrein. Zoals beschreven in het rapport ‘Gerichte groei’ van de Staatscommissie
Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland 2050 zijn deze
verdere stappen ook noodzakelijk om de zelfredzaamheid en daarmee de
brede welvaart van de eilanden voor de toekomst te borgen. Dit vraagt inzet
van zowel de besturen op de eilanden als vanuit het Rijk. In het voorjaar van
2025 volgt er een kabinetsreactie op dit rapport.
In de samenwerking met de drie autonome Caribische landen in het
Koninkrijk ligt de focus op deugdelijk bestuur en rechtszekerheid, waaronder
het borgen van fundamentele mensenrechten en het vergroten van de
zelfredzaamheid van deze landen. Zij zijn immers kwetsbaar als gevolg
van hun kleinschaligheid en economische afhankelijkheid van toerisme.
Daarnaast brengt de geografische ligging risico’s met zich mee, zoals een
kwetsbaarheid voor internationaal georganiseerde criminaliteit en de kans
op toenemende migratiestromen richting Aruba, Curaçao en ook Bonaire
als gevolg van de politieke situatie in Venezuela. We werken daarom samen
aan het vergroten van de sociaaleconomische weerbaarheid, het versterken
van de rechtsstaat en het bestuur en het borgen van toekomstbestendige
overheidsfinanciën. Daarbij hebben we uiteraard oog voor de uitdagingen
in bestuurs- en uitvoeringskracht en de beperkte absorptiecapaciteit van
de landen.
Deugdelijk bestuur en rechtszekerheid
Het bevorderen van de samenwerking en effectiever inrichten van de
bestuurlijke verhoudingen tussen het Rijk en de eilanden en goed functionerende
openbare lichamen, op basis van deugdelijk bestuur, zijn randvoorwaarden
voor het vergroten van de zelfredzaamheid. Daarom richten wij
ons in 2025 op de uitvoering en monitoring van de bestuurlijke afspraken
die in 2023 en 2024 zijn gesloten met Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Deze afspraken richten zich op het versterken van uitvoeringskracht en goed
bestuur, digitalisering, de aanpak van het sociaal domein en de fysieke
infrastructuur (Kamerstukken II 2023/24, 36410 IV, nr. 34 en Kamerstukken II
2023/24, 36410 IV, nr. 70). Tegelijkertijd wordt de voorgenomen herziening
Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 IV, nr. 2 9
van de Wet op de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(WolBES) en de Wet financiën BES (FinBES) voortgezet. Hiertoe wordt in
2025 een wetsvoorstel ingediend. Daarnaast worden de afspraken die zijn
gemaakt tijdens de Werkconferentie in de Bilt uitgevoerd (Kamerstukken II
2023/24, 36410 IV, nr. 52). Zoals aangegeven in het regeerprogramma wordt
komend jaar samen met de eilanden een agenda Goed Bestuur uitgewerkt
met maatwerk voor Caribisch Nederland. De hoofdthema’s van deze agenda
zijn het borgen van ambtelijke en bestuurlijke integriteit, versterking van
toezicht en handhaving, de aanpak van georganiseerde ondermijnende
criminaliteit en het versterken van democratische instituties op de eilanden.
Bij deze agenda zullen eveneens de conclusies van het rapport van
het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) over ambtelijkbestuurlijke
integriteit in Caribisch Nederland worden betrokken (Kamerstukken
II, 2023/24, 29 279, 36410 IV nr. 38). In 2025 richten wij ons op
de aanbevelingen voor het vastleggen van inkoop- en aanbestedingsprocedures
en het realiseren van een meldprocedure en bescherming voor
klokkenluiders. Een goed functionerend vergunnings-, toezicht- en handhavingsstelsel
(VTH) is essentieel voor het zijn van een betrouwbare overheid.
In 2025 werken Bonaire, Sint Eustatius, Saba en het Rijk aan de doorontwikkeling
en professionalisering van het VTH-stelsel. Over deze doorontwikkeling
worden afspraken gemaakt op basis van meetbare stappen
en resultaten.
Een tweede belangrijke randvoorwaarde voor de verdere ontwikkeling
van de voorzieningen is het versterken van de uitvoerings- en bestuurskracht.
De drie openbare lichamen worden met de verhoging van de vrije
uitkering uit het BES-fonds in staat gesteld om de ambtelijke organisaties
te versterken en de eilandelijke opgaven aan te pakken. Dit doen zij op
basis van de bestuurlijke afspraken uit 2023 en 2024. In 2025 werkt het Rijk
aan het versterken van de uitvoeringskracht van de eilanden gericht op het
behouden en versterken van expertise en het verbeteren van (digitale)
dienstverlening. Daarnaast investeren we in de Rijksdienst Caribisch
Nederland (RCN), door het aanbieden van projectmatige capaciteit via het
Projectbureau Caribisch Nederland (PBCN) en door de uitvoering van het
Rijksbrede programma Werken aan Uitvoering wordt de (digitale) dienstverlening
van RCN verbeterd.
In Caribisch Nederland digitaliseren wij overheidsprocessen waardoor
medewerkers hun taken effectiever en efficiënter kunnen uitvoeren en
overheidsdienstverlening aan burgers verbeterd wordt. In 2025 wordt het
Burgerservicenummer (BSN) ingevoerd voor Caribisch Nederland, met
daaropvolgend de ingebruikname van DigiD, en wordt de Basisregistratie
Adressen en Gebouwen opgesteld (zie Begrotingshoofdstuk VII. Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties).
Toekomstbestendige overheidsfinanciën
Robuuste financiële verhoudingen zijn de derde belangrijke randvoorwaarde
voor zowel de economische ontwikkeling als die van de publieke
voorzieningen van Caribisch Nederland. In 2024 heeft de vrije uitkering
een impuls gekregen, hierdoor is meer evenwicht gebracht tussen de
taken en de middelen van de openbare lichamen. Deze aanpassing heeft
plaatsgevonden mede op basis van het onderzoek ‘eilandelijke taken en
middelen Caribisch Nederland.’ Met de extra middelen worden de drie
eilanden in staat gesteld hun taken structureel uit te voeren, de gevolgen
van het Wettelijk Minimumloon (WML) op te vangen en hun loongebouw
en arbeidsvoorwaarden eenmalig te kunnen harmoniseren met dat van de
Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 IV, nr. 2 10
RCN. In lijn hiermee is, met ingang van 2024, de nieuwe BBP-systematiek
van kracht op het BES-fonds. Daarmee wordt een belangrijke stap gezet in
het toekomstbestendig maken van de overheidsfinanciën.
Om de toekomstbestendigheid van het stelsel verder te vergroten worden
de effecten van beleid nadrukkelijker in beeld gebracht door het realiseren
van een integraal overzicht financiën in 2025. Wij bezien daarnaast of en hoe
incidentele bijzondere uitkeringen die worden gebruikt voor de uitvoering
van structurele taken structureel vormgegeven kunnen worden. Daarnaast
bezien we of versnipperde bijzondere uitkeringen waar nodig samengevoegd
en/of overgeheveld kunnen worden naar de vrije uitkering. In samenwerking
met het ministerie van IenW wordt een onderzoek uitgevoerd naar
de duurzame bekostiging van de fysieke infrastructuur op de eilanden.
Dit ziet naast de benodigde omvang van de investeringen ook aan de
onderhoud- en vervangingskosten. Tot slot blijven Bonaire, Sint Eustatius
en Saba stappen zetten in het optimaliseren van het financieel beheer door
het trainen van medewerkers en het verder verbeteren van de financiële
systemen. Voor Sint Eustatius moeten deze werkzaamheden ertoe leiden
dat er over de jaarrekening 2024 en verder een goedkeurende controleverklaring
kan worden afgegeven door de externe accountant.
Vergroten van de zelfredzaamheid
Vanuit de coördinerende rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (BZK) voor het Rijksbeleid voor Caribisch Nederland
wordt in 2025 ingezet op het versterken van de zelfredzaamheid door
strategische economische ontwikkeling en het versterken van de brede
welvaart in Caribisch Nederland. Dit zijn grote en meerjarige ambities die
samen met het Rijk moeten worden gedragen door Bonaire, Sint Eustatius
en Saba, waarbij het Rijk bij de (door)ontwikkeling van beleid het principe
van ‘comply or explain’ hanteert. Vanuit het bevorderen van de samenhang
en het versterken van de uitvoeringskracht ondersteunt het ministerie van
BZK bij het implementeren in Caribisch Nederland van de departementale
beleidsagenda’s voor onder andere zorg, onderwijs, migratie, natuur en
klimaat. Naast de beleidsagenda’s en de gezamenlijk inzet op de reeds
benoemde randvoorwaarden legt het Rijk de focus op het vergroten van de
zelfredzaamheid door het stimuleren van economische ontwikkeling en het
versterken van de brede welvaart en de sociale en fysieke voorzieningen.
De economieën op de eilanden zijn eenzijdig en hiermee erg kwetsbaar
voor schokken van buitenaf. In 2025 werkt het kabinet aan het weerbaarder
maken van de eilandelijke economieën, een belangrijk instrument hiervoor
is de uitvoering van de Regio Deals die zijn toegekend voor Saba en
Sint Eustatius (Begrotingshoofdstuk VII. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties).
Met een Regiodeal wordt het mogelijk gemaakt om als eiland
middels omvangrijke projecten te investeren in de brede welvaart voor
de burger. Op Sint Eustatius worden met het oog op cultureel toerisme
gebouwen met een cultuurhistorische waarde gerenoveerd en wordt op
Saba een ‘Enrichment Center’ gerealiseerd met leer- en werktrajecten
en sportfaciliteiten. Vanwege de omvang van deze projecten hebben de
Regiodeals een doorlooptijd van enkele jaren. Ook in 2025 ondersteunt het
Rijk de openbare lichamen waar gewenst bij het aanvragen en uitvoeren van
Regiodeals voortkomend uit de zesde en voorlopig laatste tranche.
Vanuit het Rijk werken we via de bestuurlijke afspraken met de BES-eilanden
aan het opzetten van een economische ontwikkelstrategie per eiland, op
basis van een heldere verantwoordelijkheidsverdelingen tussen het Rijk, de
openbare lichamen en verschillende partijen op de eilanden. Daarin wordt
Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 IV, nr. 2 11
ook rekening gehouden met de uiteenlopende verwachte demografisch e
ontwikkelingen per eiland. Daarnaast werken het Rijk en de eilanden in
2025 aan het verder wegnemen van belemmeringen die ondernemerschap
en bedrijvigheid in het gebied in de weg staan. Zoals het verbeteren van
het functioneren van het bancaire dienstenstelsel en het aanpakken van de
problematiek van onverdeelde grond op Saba en Sint Eustatius. Het cruciale
goederen- en passagiersvervoer naar en tussen Saba en Sint Eustatius
wordt ook in 2025 geborgd met incidentele financiering van de veerdienst.
Het verhogen van het voorzieningenniveau in Caribisch Nederland is
essentieel voor de leefbaarheid op de drie eilanden. De rapporten van de
Staatscommissie en de Commissie Sociaal Minimum Caribisch Nederland
hebben hier belangrijke aanbevelingen in gedaan die leidend zullen zijn
bij de ontwikkeling van de aanpak. Eind 2024 volgt de beleidsreactie op
het rapport van de Commissie Sociaal Minimum Caribisch Nederland
met een integrale aanpak voor bestaanszekerheid als basis. In 2024 zijn
flinke stappen gezet in de verhoging van het WML en de onderstand.
We hebben afgesproken dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
in 2024 en 2025 de inflatie extra monitort. Tegelijkertijd gaat het CBS
aan de slag met een aanvullende effectmonitor die breder kijkt naar de
effecten op de economie, arbeidsmarkt en prijsontwikkeling in Caribisch
Nederland. In 2025 richten wij ons op verbeteren van de samenhang in de
bestaanszekerheidsaanpak en het lokale armoedebeleid. Het Rijk en Bonaire
hebben afspraken gemaakt over de implementatie van het interbestuurlijke
programma ‘Werken aan Welvaart en Welzijn’, waarmee het eilandelijke
armoedebeleid vanuit het Rijk wordt ondersteund in de vorm van interbestuurlijke
teams. Dit ziet toe op opgaven zoals participatie, ondersteuning
van groepen in de knel en betere dienstverlening. Dit jaar wordt door Sint
Eustatius en Saba en het Rijk een gelijksoortige integrale aanpak uitgewerkt.
In het fysieke domein moet er samenhang komen tussen de verschillende
opgaven, zoals woningbouw, het wegennetwerk, wijkontwikkeling,
(openbaar) vervoer en natuur- en milieubeheer. In 2025 wordt de integrale
aanpak voor het fysieke domein samen met de eilanden en betrokken departementen
uitgewerkt. Daarnaast werken het Rijk, Bonaire, Sint Eustatius
en Saba aan de uitwerking en implementatie van de eilandelijke klimaatplannen.
Klik HIER voor de gehele begroting Koninkrijksrelaties en BES-fonds