Den Haag – Deugdelijk bestuur en rechtszekerheid zijn de thema’s waarop het kabinet Schoof in 2025 inzet als het om de samenwerking met Aruba, Curaçao en Sint Maarten gaat.
“De aanwezigheid van verwevenheid tussen de boven- en onderwereld ondermijnt de rechtsstaat en zet de effectiviteit en slagkracht van het openbaar bestuur in Aruba, Curaçao en Sint Maarten onder druk”, staat in de vandaag gepresenteerde begroting te lezen. Andere speerpunten zijn het op orde krijgen van het financieel beheer van de landen en het zorgen voor een doelmatig en doeltreffend overheidsapparaat.
Begroting over Aruba, Curaçao en Sint Maarten
Deugdelijk bestuur en rechtszekerheid
Een goed functionerende rechtsstaat is een randvoorwaarde voor een
veilige en stabiele samenleving, positieve economische ontwikkeling en
houdbare overheidsfinanciën. De kleinschaligheid van de Caribische landen
brengt in dit kader uitdagingen met zich mee. De aanwezigheid van verwevenheid
tussen de boven- en onderwereld ondermijnt de rechtsstaat en zet
de effectiviteit en slagkracht van het openbaar bestuur in Aruba, Curaçao en
Sint Maarten onder druk. Geopolitieke ontwikkelingen hebben mogelijk een
effect op de veiligheid en economie van, evenals migratie naar de landen.
Mede als gevolg van hun geografische positionering worden de landen
bovendien geconfronteerd met relatief veel grensoverschrijdende en ondermijnende
criminaliteit, die een bedreiging vormen voor de rechtsstaat van
de Caribische landen én van het Koninkrijk in het geheel. De strijd tegen deze
vormen van criminaliteit vergt inzet van expertise en uitvoeringscapaciteit
die beperkt aanwezig is in de landen. Nederland ondersteunt daarom Aruba,
Curaçao en Sint Maarten bij de gezamenlijke doelstelling om te werken
aan een sterke rechtsstaat. Daarbij hebben we oog voor het evenwicht
Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 IV, nr. 2 12
binnen de gehele strafrechtsketen en zorgen we ervoor dat investeringen
in de opsporing, vervolging, berechting en tenuitvoerlegging in onderlinge
samenhang plaatsvinden.
In 2025 wordt in samenwerking tussen Nederland en de Caribische
landen verder uitvoering gegeven aan de plannen van aanpak Versterking
grenstoezicht. Dit gaat bijvoorbeeld door middel van twinning, waarbij
Nederlandse medewerkers vanuit de Koninklijke Marechaussee (KMar)
en Douane kennis overdragen door in tweetallen samen te werken met
Caribische collega’s, door de inrichting van multidisciplinaire ruimten op
luchthavens en door opleidingen voor lokaal personeel.
In het kader van de duurzame ondermijningsaanpak op Aruba, Curaçao
en Sint Maarten worden investeringen gedaan in het Recherche Samenwerkingsteam
(RST), Openbare Ministeries en het Gemeenschappelijk
Hof van Justitie. Deze investeringen maken het mogelijk om strafrechtelijke
onderzoeken te doen naar criminaliteit met een sterk financieeleconomische
component, waaronder belastingfraude, verduistering van
overheidsgeld, valsheid in geschriften en witwassen. Daarnaast stelt
Nederland jaarlijks middelen beschikbaar waarmee de landen instrumentaria
ter bevordering van de bestuurlijke aanpak van ondermijning
kunnen ontwikkelen.
In het kader van het waarborgen van fundamentele mensenrechten, is
Nederland betrokken bij structurele verbeteringen van het gevangeniswezen
van Sint Maarten. In 2025 worden vanuit de begroting van KR
wederom middelen beschikbaar voor verbeteringen van de huidige detentieomstandigheden.
Tevens is Nederland als medefinancier betrokken bij
de bouw van een nieuwe gevangenis op Sint Maarten. Hiermee wordt
gewerkt aan de uitvoering van het plan van aanpak detentie, op basis van
de Samenwerkingsregeling Waarborging Plannen van Aanpak Landstaken
Curaçao en Sint Maarten.
Voorgaande inspanningen zijn primair gericht op de rechtshandhavingsketen.
Met ingang van 2025 zal BZK vanuit artikel 1 van deze begroting en
in samenspraak met de landen en andere betrokken Nederlandse departementen
ook meer inzetten op het versterken van andere elementen van
de rechtsstaat, waaronder in ieder geval het versterken van het maatschappelijk
middenveld van de landen en samenwerking op het gebied van
integriteit en goed bestuur. Dit is de uitkomst van een herijking die het
ministerie van BZK, samen met de ministeries van Justitie en Veiligheid en
van Defensie heeft gedaan naar aanleiding van de beleidsdoorlichting van
artikel 1 in 2022.
Versterken uitvoerings- en bestuurskracht
Hervormingen in de publieke sectoren van Aruba, Curaçao en Sint Maarten
zijn noodzakelijk om de sociaal- en financieel-economische weerbaarheid
van de landen te versterken en hun groei- en verdienvermogen te vergroten.
Zo wordt het toekomstperspectief van de inwoners verbeterd en de afhankelijkheid
van Nederland verkleind. De Landspakketten, zoals die eind 2020
met ieder land zijn overeengekomen, zijn de basis onder de samenwerking
bij de uitvoering van deze noodzakelijke hervormingen. De Caribische
landen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Landspakketten. De
Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) ondersteunt tot en met 2027 de uitvoering
in gezamenlijkheid met de uitvoeringsorganisaties, die in ieder van de
landen zijn ingesteld onder de minister-presidenten. Bij de fasering van de
Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 IV, nr. 2 13
implementatie van de hervormingen wordt nadrukkelijk rekening gehouden
met de beschikbare uitvoeringscapaciteit en het absorptievermogen van
de landen.
Het op orde krijgen van het financieel beheer van de landen en het zorgen
voor een doelmatig en doeltreffend overheidsapparaat is een noodzakelijke
randvoorwaarde voor alle verdere hervormingen uit de Landspakketten.
Veel aandacht gaat daarbij uit naar het versterken van het financieel beheer
en de effectiviteit van de overheidsorganisatie, waarbij ook expliciet naar de
mogelijkheden van (kwaliteitsverbetering van de) ICT wordt gekeken.
Het zorgdragen voor duurzaam betaalbare en toegankelijke stelsels van
zorg en sociale zekerheid is een derde focuspunt uit de Landspakketten.
Aruba werkt in 2025 aan modernisering van de arbeids- en de bijstandswetgeving,
en professionaliseert de handhaving daarvan. In Curaçao worden
plannen gemaakt om te zorgen dat het stelsel van sociale zekerheid
betaalbaar blijft. Dat brengt mogelijk ingrijpende wijzigingen met zich mee
waarover een maatschappelijke dialoog wordt gevoerd. Sint Maarten implementeert
nieuwe wetgeving die inspectiediensten de bevoegdheid geeft om
sancties toe te passen.
Goed onderwijs voor iedereen, met goede doorstroommogelijkheden en
een goede aansluiting op de arbeidsmarkt is een belangrijke basis voor
economische ontwikkeling, goed bestuur en brede welvaart. Hieraan wordt
samengewerkt via de Landspakketten en via het Ministerieel vierlandenoverleg
onderwijs. In 2025 wordt in Aruba onder andere een professionaliseringstraject
voor leraren afgerond. Curaçao en Sint Maarten werken in
2025 aan een registratiesysteem voor onderwijs kengetallen.
Toekomstbestendige overheidsfinanciën
Het realiseren van houdbare overheidsfinanciën is essentieel voor elk van
de landen en hun burgers. Voor Sint Maarten en Curaçao is de Rijkswet
financieel toezicht van kracht, gegeven de financiële verbondenheid van
de landen aan de Rijksbegroting in de vorm van leningen. Voor Aruba
is een Rijkswet in voorbereiding. Recent heeft de doorlichting van artikel
5 van de begroting plaatsgevonden. Hierop zal begin 2025 een kabinetsreactie
volgen.
Ter vergroting van het verdienvermogen van de landen wordt binnen
de Landspakketten gewerkt aan maatregelen in de belastingsfeer en ter
bevordering van de economische ontwikkeling. Zo loopt in 2025 een
samenwerkingstraject tussen Fiscale inlichting- en opsporingsdienst (FIOD)
Nederland en het Arubaanse Fiscale inlichting- en opsporingsteam (FIOT)
om de aanpak van belastingfraude te intensiveren. Door Curaçao wordt
in 2025 verder gewerkt aan een nieuwe inrichting van de belastingdienst,
inclusief nieuwe rechtspositie voor de medewerkers en ICT systemen, en
aan het versterken van het ondernemersklimaat. Ook Sint Maarten, het land
met de grootste uitdagingen op dit gebied, werkt verder aan de ingezette
transformatie van de belastingdienst, een traject van twee tot drie jaar
dat moet leiden tot een moderne, efficiënte belastingdienst en een betere
naleving van de belastingplicht door burgers en bedrijven.
Vergroten van de zelfredzaamheid
Alle bovengenoemde acties op het gebied van goed bestuur, rechtshandhaving,
de Landspakketten en financieel toezicht dragen bij aan de zelfredzaamheid
van de landen. Tevens werken we met de landen aan de
paraatheid om in geval van een crisis binnen het Koninkrijk hulp en bijstand
Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 IV, nr. 2 14
te kunnen verlenen daar waar nodig. De impact van klimaatverandering
verhoogt de kans op extreme weersomstandigheden, waarbij overstromingen
en krachtige orkanen desastreuze gevolgen kunnen hebben in het
Caribisch deel van het Koninkrijk en de vaak kwetsbare vitale infrastructuur.
Dit geldt echter eveneens voor andere dreigingen. Dit is een verantwoordelijkheid
die aan ieder land afzonderlijk toekomt, maar die soms het
vermogen van een enkel land te boven gaat en effectiever in regionaal of
Koninkrijkverband kan worden opgepakt.
In 2017 trokken de orkanen Irma en Maria over de Bovenwindse Eilanden
met verwoestende gevolgen. Met name het land Sint Maarten werd zwaar
getroffen. Als autonoom land binnen het Koninkrijk is het land zelf verantwoordelijk
voor de wederopbouw. Nederland ondersteunt Sint Maarten
financieel bij de wederopbouw, met de inzet van de Wereldbank (trustfonds)
en met technische assistentie. Vanuit het oogpunt van zelfredzaamheid
is daarbij het principe Building Back Better het uitgangspunt van de
samenwerking. Het trustfonds is actief tot eind 2028. Aangezien binnen
het trustfonds bijna alle middelen volledig zijn toegekend, zijn de meeste
projecten nu vol in de fase van uitvoering. Hierdoor zijn steeds meer
zichtbare en tastbare resultaten voor de bevolking van Sint Maarten bereikt.
Deze lijn wordt doorgetrokken in 2025. Uiteraard zal daarbij worden ingezet
op de realisatie van de blijvende Nederlandse prioriteiten: herstel van de
luchthaven, afval(water)management en goed bestuur. Tot slot zetten we de
opbouw van een Disaster Reserve Fund voort voor Sint Maarten, waardoor
het land bij toekomstige crises zelf over meer financiële reserves beschikt.
Klik HIER voor de gehele begroting Koninkrijksrelaties/BES-fonds