Door René Zwart
Op Bonaire is verontwaardigd gereageerd op het nieuws dat de Eilandsraad het afgelopen jaar voor het lieve sommetje van 660.000 dollar aan dienstreizen heeft gespendeerd. Begrijpelijk: het beeld van in de businessclass de wereld rondvliegende en in sterrenhotels overnachtende volksvertegenwoordigers contrasteert nogal pijnlijk met de wijdverbreide armoede op het eiland. Toch is het niet fair de dames en heren politici af te rekenen op alleen de kosten van hun reislust. Het is wel zo eerlijk alvorens een oordeel te vellen mee te wegen wat de dienstreizen voor de Bonairiaanse gemeenschap hebben opgeleverd.
Laten we het meest recente werkbezoek aan Europees Nederland er eens bij pakken. Die kostte 165.882 dollar, maar omdat nog niet alle rekeningen zijn verwerkt kan dat bedrag nog verder oplopen. Wat er echter meer toe doet, is het antwoord op de vraag: Rechtvaardigen nut en noodzaak, maar vooral het resultaat van een uitgave waarvan vijf gezinnen een jaar kunnen rondkomen?
Aanleiding voor de trip was het Jaarcongres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Het programma (overigens ook via een livestream van huis uit te volgen) is afgestemd op bestuurders van lokale overheden, met name burgemeesters en wethouders. Je komt er dan ook nauwelijks gemeenteraadsleden tegen. De leden van de Eilandsraad zullen best genoten hebben van het als altijd vermakelijke optreden van tv-professor Erik Scherder, maar het is volstrekt helder dat zij er uit oogpunt van hun taken niets te zoeken hadden. Dat vinden ze blijkbaar zelf ook: op de tweede dag van het congres bleven de voor hen gereserveerde stoelen onbezet.
De reis duurde drie weken dus de delegatie had alle tijd om een uitstapje te maken naar Ameland (bekend van de hit ‘Het goudgele strand’) onder het motto dat het ook een klein eiland is waarvan de problematiek min of meer vergelijkbaar zou zijn met die van Bonaire. Als dat al zo is, dringt de vraag zich op wat het bezoek aan Ameland toevoegt aan dat van vorig jaar aan Schiermonnikoog en eerder Texel. Welke bruikbare kennis op de Waddeneilanden is opgedaan, is gissen: in raadsvergaderingen is er nooit een debat aan gewijd en uit niets blijkt dat de verworven inzichten zijn vertaald in nieuw beleid.
Burgers moeten sowieso maar raden wat hun volksvertegenwoordigers aan successen hebben geboekt. Op de website van de Eilandsraad zijn geen inhoudelijke verslagen van gevoerde gesprekken terug te vinden. Ja, er worden wel persberichten met vrolijke foto’s de wereld in gestuurd, maar de diepgang daarvan is minder dan die van een surfplank. Van het afleggen van verantwoording is geen sprake, zoals delegaties van gemeenteraden na een buitenlands bezoek wel doen, dikwijls ook nog gevolgd door een openbaar debat.
Bij de reizen die de Eilandsraad onderneemt, blijft het doel vaak vaag, mogelijk omdat de vliegende brigade het zelf ook niet precies weet. Illustratief daarvoor zijn de ontmoetingen met de Tweede en Eerste Kamercommissies die nogal eens stilvallen als de parlementariërs de vraag stellen: “Fijn bijgepraat te hebben, maar kunt u ook duidelijk maken wat u van ons verwacht?” Delegaties van Saba en Sint Eustatius gaan aanzienlijk effectiever te werk door met een agenda in de vorm van een concreet boodschappenlijstje op pad te gaan. Zo heeft de Eilandsraad van Statia het bij zijn bezoek in juni voor elkaar gebokst dat de Commissie Koninkrijksrelaties de commissies Financiën en VWS een flinke stapel huiswerk heeft bezorgd.
Toeval of niet: de reislust is sterk toegenomen sinds de Eilandsraad in oktober heeft besloten bij langere vluchten businessclass te reizen en het daggeld te verhogen. Dat laatste is een vast bedrag dat de politici ontvangen per dag dat ze van het eiland zijn. Die vergoeding is bedoeld voor bijvoorbeeld maaltijden e.d. maar wie met een Michelin ster bekroonde restaurants mijdt, lukt het niet het daggeld op te krijgen aan het stillen van honger en dorst. Over de besteding van het daggeld hoeft geen rekenschap te worden afgelegd. Naar bonnetjes wordt niet gevraagd en het raadslid dat ooit niet uitgegeven daggeld wilde terugbetalen, kreeg meewarige blikken toegeworpen.
De hoogte van het daggeld is overigens in mist gehuld. In de verordening daarover wordt slechts verwezen naar een systematiek die in de VS geldt. Bedragen worden niet genoemd. Uit de na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur BES vrijgegeven cijfers blijkt dat Eilandsraadsleden het afgelopen jaar gemiddeld 15.000 aan daggeld dollar hebben ontvangen. Dat is bijna anderhalf keer de vaste vergoeding die ze krijgen van 900 dollar per maand. “Hoe verkoop je dit aan je eigen armlastige bevolking die alle eindjes aan elkaar moet knopen om rond te komen?” reageerde het Tweede Kamerlid Peter van Haasen (PVV).
Die vraag voelde de Eilandsraad aankomen. Deze was immers gewaarschuwd dat wnd. gezaghebber Oleana als gevolg van de WOB-procedure gedwongen was een overzicht van de reiskosten vrij te geven en dus werd een persbericht voorbereid om zich te verweren tegen de te verwachten ophef. Het belangrijkste argument voor het gereis is dat het in de ogen kijken van gesprekspartners cruciaal is voor het opbouwen van een vertrouwensband.
Niemand die dat zal tegenspreken, maar de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel brengt ook niet drie of vier keer per jaar een bezoek aan het Provinciehuis in Leeuwarden, als ze er al komen. Contacten op dat niveau worden met reden overgelaten aan het College van Burgemeester en Wethouders.
Eén dienstreis per jaar naar Europees Nederland moet voldoende zijn om het weinige te bereiken wat er het afgelopen jaar is bereikt. Om de kosten van zo’n bezoek echt te rechtvaardigen, is op zijn minst een betere planning en voorbereiding vereist. Activiteiten/afspraken die nu over meerdere reizen worden uitgesmeerd, kunnen met gemak tijdens één reis worden afgewerkt. Dat betekent dat de dagelijkse inspanning van gemiddeld amper één verplichting, misschien wel naar drie of vier moet.
Bovendien doet de Raad er goed aan zich af te vragen of het niet verstandiger is, zoals ook gemeenteraden doen, het lobbywerk aan professionele bestuurders en ambtenaren over te laten. Temeer daar er signalen zijn dat de Eilandsraadsleden het BC eerder voor de voeten lopen dan helpen. Gezaghebber en gedeputeerden worden er tenslotte voor betaald om mede namens de volksvertegenwoordiging de kastanjes uit het Haagse vuur te halen.
In het persbericht kondigt de Eilandsraad aan dat er nog veel meer reizen zullen volgen. Laat één ding duidelijk zijn: de enige die erover gaat is de Eilandsraad zelf. Die hoeft zich helemaal niets aan te trekken van deze analyse. En ook niet van de publieke opinie, want er zijn pas in 2027 verkiezingen. Maar wellicht dat de kritiek van Kamerlid Van Haasen wel indruk maakt. Als de Eilandsraad in zijn eerste vergadering na het zomerreces niet het mes zet in de fractievergoeding, reis- en verblijfskosten en daggeldvergoedingen, zal dat gevolgen hebben voor de toekomstige geldstroom uit Den Haag, voorspelt hij.