Den Haag – De aanpassing van de WolBES en FinBES moet worden aangegrepen om “fundamentele tekortkomingen” in de bestuurlijke en financiële verhoudingen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba met het Rijk weg te nemen.
Daarvoor pleit de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) in een brief aan staatssecretaris van Koninkrijksrelaties Van Huffelen. Die had de raad gevraagd te reflecteren op de uitkomsten van het onderzoek dat bureau IdeeVersa in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft gedaan naar de vraag of de door het Rijk beschikbaar gestelde financiën (o.a. via de vrije uitkering) voldoende zijn om de eilandelijke taken uit te voeren.
“De Raad kan zich niet aan de indruk onttrekken dat ten aanzien van de Caribische openbare lichamen het gebrek aan vertrouwen vanuit het Rijk een grote rol speelt.”
“De herziening van de bestuurlijke en financiële verhoudingen met Caribisch Nederland vraagt om meer dan een paar technische aanpassingen. De voorgestelde aanpassingen in de huidige bekostiging van de Caribische eilandelijke taken en middelen past in een patroon van het bieden van oplossingen binnen een systeem dat fundamentele tekortkomingen kent”, aldus de ROB in zijn “Briefadvies Onderzoek eilandelijke taken en middelen Caribisch Nederland”.
“De huidige wijze van bekostiging en toezicht beletten de besturen van de eilanden om een afgewogen financieel beleid te voeren. De sterke nadruk op toezicht, controle, administratie en verantwoording is niet alleen onnodig belastend maar werkt ook niet bevorderlijk voor het ontwikkelen van de eigen verantwoordelijkheid. De typering van de openbare lichamen als bijzondere gemeenten lokt een vergelijking met de Nederlandse gemeenten uit maar doet onvoldoende recht aan de grote diversiteit tussen drie betrokken eilanden onderling, de schaal, de geografische ligging, de wezenlijk andere taken en de culturele achtergrond.”
Voor het op orde brengen van de bekostiging is het belangrijk een goed en gedragen beeld te hebben van de taken en het ambitieniveau per eilandelijke taak”, stelt de ROB. “Het onderliggende rapport dat bureau IdeeVersa in opdracht van het ministerie heeft uitgevoerd biedt daarvoor een goede basis, maar gaat voorbij aan het feit dat de huidige beschikbare middelen het kwaliteitsniveau van de uitvoering voor een belangrijk deel bepalen. Mogelijke achterstanden en het beoogde en wenselijk geachte kwaliteitsniveau blijven zo buiten beeld.”
“Met het toewerken naar een situatie waarin meer recht wordt gedaan aan de autonomie van de eilanden is tot nog toe slechts een bescheiden begin gemaakt.”
De ROB pleit er verder voor om de vrije uitkering voor de eilanden structureel te verhogen. Dit kan door het aantal en omvang van de bijzondere uitkeringen drastisch te beperken. “Daarnaast dient er een toereikende en transparante systematiek voor en loon- prijsbijstellingen voorafgaand aan het begrotingsjaar te komen. Ook dient bij de vrije uitkering rekening te worden gehouden met de onderhoudslasten van investeringen. Tot slot moet bij de dynamiek van de kosten worden meegenomen bij de ontwikkeling van de vrije uitkering.”
De ROB pleit ten slotte voor een sterkere coördinerende en regisserende rol van BZK in de afstemming tussen de departementen en de openbare lichamen. “Dit vraagt om een niet vrijblijvend handelingskader dat houvast biedt bij de vormgeving van de bestuurlijke en financiële uitgangspunten tussen de ministeries en de openbare lichamen. Het terugdringen van het aantal bijzondere uitkeringen en de verantwoordingslasten dient daarin een speerpunt te zijn.”
De Adviesbrief komt voor de eilandbesturen ‘just in time’. Zij kunnen de visie van de ROB betrekken bij de door staatssecretaris georganiseerde werkconferentie die van 4 tot en met 6 maart wordt gehouden als de finale van het consultatieproces over de aanpassing van de WolBES en FinBES.
Lees HIER de gehele Adviesbrief
De Raad voor het Openbaar Bestuur is een onafhankelijk adviesorgaan van de regering en het parlement. De ROB adviseert gevraagd en ongevraagd over de inrichting en het functioneren van het openbaar bestuur, en de beleidsmatige aspecten van financiële verhoudingen tussen Rijk, gemeenten en provincies. Extra aandacht gaat uit naar de beginselen van democratie en rechtsstaat. De ROB beziet het functioneren van de overheid vooral vanuit het perspectief van de burger en het vertrouwen van de burger in de democratie. Een van de raadsleden van de ROB is Ronald van Raak die als Tweede Kamerlid die woordvoerder Koninkrijksrelaties was voor de SP.