Door dr. Willem A. Cecilia
Met belangstelling heb ik kennis genomen van een van prof. Arjen van Rijn, buitengewoon hoogleraar staatsrecht en staatkundige vernieuwingen aan de University of Curaçao (UoC). De heer van Rijn laat zich ook omschrijven als adviseur van de Eilandsraad van Bonaire, en naar ik meen wordt zijn opinie hierdoor enigszins beïnvloedt.
Ik kan me volledig vinden in het overgrote gedeelte van zijn betoog en zeker in de stelling dat er geen noodzaak is om bij ieder pijntje een beroep te doen op het zelfbeschikkingsrecht. Zonder twijfel heeft Bonaire ook het volste recht om na bijna tien jaar na de Commissie Spies zijn status te willen aanscherpen in de gewenste richting. De stelling dat deze beweging is ontstaan nadat vorig jaar zomer een ontwerp voor een wijziging van de Wet openbare lichamen BES en de Wet Financiën BES in consultatie is gebracht, zonder hierover vooraf serieus overleg met de eilandsbesturen is gepleegd, klopt echter niet maar wordt wel door een meerderheid van de Eilandsraad en sinds oktober 2023 door het Bestuurscollege, als narratief gebruikt om deze beweging als het ware te legitimeren, dan wel grof gesteld, aan de bevolking te verkopen.
In de presentatie van de heer van Rijn op 25 januari 2024 georganiseerd door de Eilandsraad, maar vreemd genoeg voorgezeten door de waarnemend griffier, is deze narratief ook door de fractieleider van de partij M21 naar voren gebracht. Zij verzuimde echter te melden dat de toenmalige staatssecretaris van Binnenlandse-Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) op 13 september 2018 de afdeling advisering van de Raad van State gevraagd heeft om voorlichting te geven aan de hand van een aantal vragen die betrekking hebben op de verhouding tussen het Europese en het Caribische deel van Nederland.
Uit de voorlichting van de Raad van State en het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) is een kabinetsreactie voortgekomen. Het proces heeft zich hierna verder ontwikkeld en hieruit is een samengestelde stuurgroep Caribische delen van het Koninkrijk der Nederlanden ontsproten, om de uitwerking van de aanbevelingen te benaderen als een samenhangend programma met onderliggende trajecten/(deel)projecten. Vanaf april 2020 zijn diverse werkgroepen bezig geweest om voor de verschillende onderwerpen de status in kaart te brengen en wat de uitdagingen zijn op dat onderwerp.
Het onderwerp van de WolBES en FinBES is één van de onderdelen van het project en deze werkgroep heeft verschillende keren het Bestuurscollege en de Eilandsraad direct geïnformeerd en Nederlandse ambtenaren zijn verschillende keren op Bonaire geweest om het college, de raad, maar ook overige stakeholders, ter zake te informeren. Kortheidshalve verwijs ik naar het schrijven van het college met archiefnr. P&A 2021005948 met betrekking tot het vorenstaande. Aan de andere kant van de oceaan hield de staatssecretaris de Tweede Kamer volledig op de hoogte van het proces middels rapportages.
Pas daarna is een concept wijziging WolBES/FinBES opgesteld met bijbehorende toelichting en werd de geëigende procedure van wetgeving doorlopen middels consultaties van de Eilandsraad, het Bestuurscollege en de bevolking van Bonaire. Alles wat de Eilandsraad moest doen is een appreciatie te geven aan het voorgelegde concept.
Dit was echter te veel gevraagd en de Eilandsraad heeft besloten het traject van WolBES en FinBES te kapen middels een motie van 2 mei 2023 (archiefnr. ER=2023000321). De motie spreekt namelijk uit dat het ‘de Nederlandse wetgever niet vrij staat eenzijdig wijzigingen aan te brengen in de constitutionele verhoudingen tussen Bonaire en Nederland, ook niet indien deze verhoudingen zijn geregeld bij Nederlandse (organieke) wet in formele zin’. Wat dit allemaal ook moge betekenen, de toon is wel gezet.
Een van de bizarre gevolgen van deze beweging is een brief door de Eilandsraad verzonden aan de staatssecretaris met datum 31 januari 2024 (archiefnr. D051838), waarbij de Eilandsraad 11 punten heeft overgenomen uit het concept slotdocument van de conferentie van de eilandsraden BES, in januari gehouden op Sint Maarten die overigens niet is geratificeerd. De raad doet in het schrijven tevens blijken ook namens de twee andere eilanden te spreken.
Als een knallend sloteffect wordt onder punt 15 het volgende opgenomen: ‘de Eilandraad van Bonaire wil de mogelijkheid hebben om te differentiëren tussen burgers en inwoners in het openbare lichaam Bonaire. De Eilandsraad van Sint Eustatius en van Saba zullen een standpunt innemen over dit onderwerp tijdens de volgende Top’. 1000% zeker dat adviseur van Rijn dit niet heeft voorgesteld.
Dr. Willem A. Cecilia is voormalig eilandgriffier op Bonaire