Door dr. Willem A. Cecilia
Het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, St. Eustatius en Saba met zittingsplaats Bonaire heeft in een vonnis van 20 december 2023 met registratienummer BON202300420, een zittende eilandgedupteerde van het openbaar lichaam Bonaire veroordeeld tot betaling aan de Stichting Mariadal van USD 17.984,16, te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 2 september tot aan de dag van algehele voldoening. Deze eilandgedeputeerde was tevens jarenlang lid van de eilandsraad voorafgaande zijn functie als bestuurder.
Heftige reacties in de gemeenschap van Bonaire waren het gevolg en eenzelfde scenario als in 2017 blijkt zich te gaan herhalen toen deze persoon gearresteerd werd in functie van eilandgedeputeerde en later veroordeeld wegens huisvredebreuk, stalking en schending van het contactverbod.
In 2017 drongen de politieke tegenstanders van deze eilandgedeputeerde aan op zijn aftreden. Hij stelde zijn functie ter beschikking van de eilandsraad maar die ondernam geen actie. Op dit moment van het schrijven van dit stuk was niet bekend wat de meningen zijn van de verschillende fracties in de eilandsraad. Ook de gezaghebber was vreemd genoeg niet bereid zelfs een korte verklaring te geven over het voorval, niet in verdediging of afkeuring, maar ter bevordering van de bestuurlijke integriteit van het openbaar lichaam ingevolge artikel 172, lid 2 van de Wet openbare lichamen BES (WolBES).
In een schrijven van 11 maart 2019 aan alle politieke partijen en lijsten van de in dat jaar gehouden verkiezingen heeft de toenmalige gezaghebber gesteld dat werken aan integriteit ook werken is aan vertrouwen in de overheid en de geloofwaardigheid van de politiek. In 2019 is tevens de eerste versie van de handboek ‘Integriteit voor politieke ambtsdragers van decentrale overheden’ verschenen met als doel is om de decentrale overheden waaronder ook Caribisch Nederland, te ondersteunen bij het bevorderen van de bestuurlijke integriteit en om de aandacht voor het onderwerp en het integriteitsbewustzijn bij politieke ambtsdragers te vergroten.
In 2019 heeft de eilandsraad ook een zogenaamde ‘Gentle Agreement’ vastgesteld bevattende afspraken (op vrijwillige basis) tussen raadsleden over de rolverdeling en procedures bij vermeende integriteitsschendingen. Deze afspraken bieden houvast bij twijfel over een integriteitsvraagstuk of vermoedens dat er een regel uit wet of gedragscode is geschonden. De gentle agreement is niet juridisch afdwingbaar maar berust puur op het commitment en betrokkenheid van alle betrokkenen. De kracht van het document is daarom dat iedereen door ondertekening aangeeft zich hieraan te committeren. Iedere nieuwe raad wordt daarom gevraagd de gentle agreement te onderschrijven en zelf te handhaven. Na bijna 10 maanden in de nieuwe zittingsperiode is de eilandsraad verregaand in verzuim deze Gentle Agreement vast te stellen wat te denken geeft over de commitment van de huidige raadsleden aangaande integriteitskwesties.
Gezien de historie van deze eilandgedeputeerde en het vonnis van het gerecht dat in juridische termen als ‘civielrechtelijke wanprestatie’ wordt aangemerkt, ligt het op de weg van de gezaghebber, de eilandsraad en de Rijksvertegenwoordiger een integriteitsonderzoek te gelasten naar de aard van het feit bijvoorbeeld of er daadwerkelijk sprake is van en de soort integriteitsschending en of normen en waarden geschonden zijn en wat hieruit geleerd kan worden om herhaling in toekomst zoveel als mogelijk te voorkomen.
Belangrijk is te kijken naar de ernst van de zaak en de maatschappelijke en politieke gevoeligheid. Het vorenstaande gezien het feit dat de stichting Mariadal, en indirect de Nederlandse ministerie van Volksgezondheid & Sport (VWS) belangrijke aanbevelingen in het handboek van integriteit voor politieke ambtsdragers van decentrale overheden in de wind lijkt te hebben geslagen wat in dit geval als ernstig kan worden betiteld. De aanbeveling luiden dat er een eenduidig, transparant en objectief beleid vastgesteld moet zijn en openbaar gemaakt aangaande spelregels voor de inkoop en aanbesteding van werken, leveringen en diensten. Ook is aanbevolen dat als een oud-bestuurder meedoet in een aanbestedingsprocedure, al is dit onderhands, het van belang is dat er offertes worden aangevraagd bij meerdere partijen en gedegen moet worden toegezien dat deze partijen ook in de Kamer van Koophandel staan ingeschreven.
Ik onderschrijf daarom de woorden van de voormalige gezaghebber Rijna middels zijn brief van 11 maart 2019, dat voor de rechtsstaat, het draagvlak en de ontwikkeling van ons eiland het vertrouwen van cruciaal belang is. Niet voor niets is in het inmiddels verlopen bestuursakkoord opgenomen dat een goed functionerend en integer bestuur bijdraagt aan legitimiteit van overheidshandelen. Ik zou willen bijvoegen dat de handel en wandel van politieke ambtsdragers zijn weerslag heeft op de hele organisatie, zowel in positieve als in negatieve zin. Politieke ambtsdragers zijn daarom verantwoordelijk voor de eigen integriteit en dragen als collectief een belangrijke verantwoordelijkheid voor de integriteit van hun organisatie en in het verlengde van het openbaar lichaam Bonaire.
Dr. Willem A. Cecilia is oud-eilandgriffier van Bonaire.