Den Haag – Er is nader onderzoek nodig naar de schade die de aanleg van een goederenhaven op Bonaire kan toebrengen aan de natuur. Bovendien zijn er twijfels of de nieuwe haven wel voordeel oplevert voor burgers.
Dat blijkt uit een second opinion van het Centraal Planbureau dat de eerdere maatschappelijke kosten-baten analyse tegen het licht heeft gehouden. “Het CPB benoemt een aantal belangrijke omissies in de MKBA, waaronder het ontbreken van indirecte economische effecten en het niet in kaart brengen van extra schade aan de natuur door toegenomen cruisepassagiers”, schrijft minister Christianne van der Wal (Natuur & Stikstof) aan de Tweede Kamer.
Het CPB vindt dat de schade aan de natuur onvoldoende in kaart is gebracht. Saillant is de vraag die de onderzoekers opwerpen of ondernemers niet meer profiteren van de komst van een nieuwe haven dan consumenten. De minister kondigt aan met het Bestuurscollege in overleg te gaan.
Persbericht CPB
Een nieuwe vrachthaven op Bonaire leidt tot lagere transportkosten. Of die kostenbesparing ook leidt tot lagere kosten van levensonderhoud voor de eilandbewoners is niet gegarandeerd. Ook is verder onderzoek naar de effecten op de natuur in de omgeving nodig. Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB) in een vandaag verschenen rapport.
Schepen in de haven van Bonaire
Het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) vroeg het CPB om te kijken naar de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) die er lag voor het plan Vrachthaven Bonaire. Deze MKBA bestudeerde de kosten van een nieuwe vrachthaven in verhouding tot hun effecten op de economie, natuur en leefomgeving. In deze second opinion kijkt het CPB in hoeverre de MKBA een goed beeld geeft van de kosten en baten van verschillende alternatieven.
Nu meren zowel vrachtschepen als cruiseschepen aan bij de steigers in het centrum van Kralendijk, de hoofdstad van Bonaire. Voor het vervoer van containers naar Bonaire is een extra overslag op Curaçao nodig. Dit zorgt voor langere levertijden en hogere kosten. De MKBA onderzoekt twee nieuwe locaties voor de afhandeling van vrachtvervoer: het terrein van het Water Energie Bedrijf (WEB) en het terrein van het in 2021 failliet verklaarde olieopslagbedrijf BOPEC.
Natuureffecten
De onderzoekers van het CPB zien dat een nieuwe haven zeker effect heeft op de snelheid waarmee containers Bonaire bereiken. Ook dalen de transportkosten. De gevolgen voor de natuur, en in het bijzonder de fysieke effecten op de biodiversiteit en het koraal in de Caribische Zee, vraagt volgens het CPB om een nadere uitwerking in een Milieueffectenrapportage (MER). Daarbij zou er ook gekeken moeten worden naar of en hoe deze gevolgen verlicht of gecompenseerd kunnen worden.
Kosten van levensonderhoud
Wie gaat profiteren van lagere transportkosten, is volgens het CPB nog onduidelijk. Het is de vraag of Bonairianen profiteren doordat consumentenprijzen omlaag gaan of dat het bedrijfsleven er extra geld door verdient. De verdeling hangt af van hoeveel concurrentie er in het vrachtvervoer naar het eiland is en welk ander beleid ten aanzien van de haven en marktwerking er wordt afgesproken door het OLB. Het CPB stelt dat afspraken over havenbeleid en marktwerking heel nadrukkelijk een rol moet spelen bij het besluit over een nieuwe haven, en niet pas achteraf. gaat daarom in overleg met het Bestuurscollege over de opzet van de benodigde Milieu
Reactie minister Van der Wal
De vaste Kamercommissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft mij gevraagd een reactie te geven op de door het Centraal Planbureau (CPB) uitgevoerde second opinion over, de maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) voor een nieuwe vrachthaven op Bonaire. Het second opinion onderzoek van het CPB is opgesteld op verzoek van het openbaar lichaam Bonaire (OLB). Met deze brief geef ik, in afstemming met de ministeries van Economische Zaken en Klimaat, Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties mijn reactie.
Ik onderschrijf de conclusies van het CPB over de uitkomsten van de MKBA voor de bouw van een containerhaven op Bonaire. Het CPB benoemt een aantal belangrijke omissies in de MKBA, waaronder het ontbreken van indirecte economische effecten en het niet in kaart brengen van extra schade aan de natuur door toegenomen cruisepassagiers. Het onderzoek geeft ook aan dat het nog onvoldoende helder is waar de baten van de nieuwe haven zullen neerslaan. Dit dient voor besluitvorming helder te zijn, zodat eventueel beleid ingezet kan worden om de baten zoveel mogelijk neer te laten slaan bij de inwoners van Bonaire.
Verder stelt het CPB dat de monetaire waarde voor natuurschade in de MKBA mogelijk geen goede maatstaf is voor de schade aan koraal en andere natuur. Ten slotte is aangegeven dat voor de alternatieve locaties dezelfde informatie over de effecten op de natuur nodig is voor een evenwichtige afweging.
Voor een goed geïnformeerde (politieke) besluitvorming over de vrachthaven is er onder andere een nadere uitwerking nodig van de fysieke effecten op de natuur, het bepalen van de (maatschappelijke) kosten en de wijze waarop de effecten gemitigeerd of gecompenseerd kunnen worden. Ik ben van mening dat informatie over de effecten op de natuur vereist is voor het nemen van een besluit over de bouw van de haven.
Door opvolging te geven aan de conclusies van het CPB kan een volledig beeld van de werkelijke (maatschappelijke) kosten en baten worden gevormd, waaronder de schade aan de natuur. Op basis daarvan kan een passend beleid worden ontwikkeld om mogelijke negatieve effecten te minimaliseren en te compenseren. Een belangrijk instrument voor het in beeld brengen van de effecten op de natuur is via een milieueffectrapportage (MER). De MER moet daarbij ook toekomstige schade op de natuur in beeld brengen.
Hoewel in de MKBA door het OLB reeds de keuze uit de twee geselecteerde locaties (waar al maritiem verkeer en aanlanding van schepen plaatsvindt) is genomen, is onvoldoende duidelijk of de voorkeurslocatie van de haven minder of geen voorziene schade aan de natuur tot gevolg heeft ten opzichte van de alternatieve locatie. Daarnaast zal moeten blijken dat er geen andere alternatieve locaties of mogelijkheden zijn met minder of geen schade aan de natuur. Indien er geen alternatieven zijn én er dwingende redenen van openbaar belang zijn voor de aanleg van de vrachthaven, dan zullen er op basis van de MER voldoende natuurcompensatie- en mitigatiemaatregelen genomen moeten worden.
Ik heb notie genomen van de vaststelling van de startnotitie voor een MER voor de containerhaven door het bestuurscollege van Bonaire. In hoeverre deze startnotitie rekening houdt met de uitkomsten van het second opinion onderzoek is mij niet bekend. Hierover treed ik met het openbaar lichaam in overleg. Op basis van de uitkomsten van de MER kan er nadere besluitvorming plaatsvinden over de te nemen stappen.
Klik HIER voor het CPB-rapport